આજના સમયમાં ઘણા લોકો માટે કસરત કરવી માત્ર શરીરને ફિટ રાખવાનો રસ્તો નથી, પરંતુ તણાવ ઘટાડવા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવાનો પણ એક મહત્વનો ભાગ બની ગઈ છે. છતાં પણ ઘણી વખત કસરત કરતી વખતે કંટાળો આવવો, થાક લાગવો અથવા વર્કઆઉટ અધવચ્ચે છોડી દેવાની ઈચ્છા થવી સામાન્ય બાબત છે. આવી સ્થિતિમાં મ્યુઝિક સાંભળતા-સાંભળતા કસરત કરવી એક સરળ અને અસરકારક રીત બની શકે છે.
વર્કઆઉટ દરમિયાન મનપસંદ સંગીત સાંભળવાથી મૂડ સુધરવાથી લઈને કસરતની મહેનત ઓછી અનુભવાય ત્યાં સુધી અનેક ફાયદા થઈ શકે છે. સંગીત મગજની ધ્યાન, પ્રેરણા અને ભાવનાત્મક પ્રક્રિયાઓ સાથે જોડાયેલું હોવાથી તે કસરતના અનુભવને વધુ આનંદદાયક બનાવી શકે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિ પર તેની અસર સમાન હોતી નથી અને સંગીત કસરતનો વિકલ્પ નથી.
કસરત દરમિયાન મ્યુઝિક શરીર અને મગજ પર કેવી રીતે અસર કરે છે?
જ્યારે આપણે મનપસંદ સંગીત સાંભળીએ છીએ ત્યારે મગજમાં આનંદ અને પ્રેરણા સાથે જોડાયેલી ન્યુરલ પ્રક્રિયાઓ સક્રિય થઈ શકે છે. સંગીતની લય શરીરની હલનચલન સાથે સુસંગત બને ત્યારે કસરત દરમિયાન રિધમ જાળવવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
ખાસ કરીને ચાલવું, દોડવું, સાઇકલિંગ, એરોબિક્સ અથવા અન્ય રિધમિક કસરતો કરતી વખતે સંગીતનો બીટ પગલાં અથવા મૂવમેન્ટ સાથે મેળ ખાઈ શકે છે. પરિણામે કસરત વધુ વ્યવસ્થિત અને આનંદદાયક લાગી શકે છે.
1. કસરત કરવાની પ્રેરણા વધે છે
કસરત શરૂ કરવી ઘણી વખત સૌથી મુશ્કેલ બાબત હોય છે. ખાસ કરીને જ્યારે થાક, કંટાળો અથવા કામનો તણાવ હોય ત્યારે વર્કઆઉટ ટાળવાની શક્યતા વધી જાય છે.
મનપસંદ અને ઉત્સાહજનક સંગીત વર્કઆઉટ પહેલાં અથવા દરમિયાન મોટિવેશન વધારવામાં મદદ કરી શકે છે. ઝડપી લયવાળું સંગીત દોડવું, સાયકલ ચલાવવું અથવા કાર્ડિયો વર્કઆઉટ જેવી પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન ઉત્સાહ જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
આથી જે વ્યક્તિ નિયમિત કસરત કરવાની આદત વિકસાવવા માગે છે, તેના માટે મનપસંદ વર્કઆઉટ પ્લેલિસ્ટ ઉપયોગી બની શકે છે.
2. થાક ઓછો અનુભવાય શકે છે
કસરત દરમિયાન શરીરમાં થતી મહેનતનું ધ્યાન સતત શરીર તરફ રહે તો થાક વધુ અનુભવાઈ શકે છે. સંગીત ધ્યાનને થોડું બહારની તરફ ખેંચી શકે છે.
સંગીત સાંભળવાથી વ્યક્તિનું ધ્યાન કસરત દરમિયાન થતી અસ્વસ્થતા અથવા થાકથી થોડું દૂર રહી શકે છે. તેથી સમાન શારીરિક મહેનત હોવા છતાં વર્કઆઉટ થોડું સરળ અથવા ઓછું કંટાળાજનક લાગવાની શક્યતા રહે છે.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે સંગીત શરીરની વાસ્તવિક મહેનતને સંપૂર્ણપણે છુપાવી દે છે. શરીરમાં થાકના સંકેતો આવે ત્યારે તેમને અવગણવા જોઈએ નહીં.
3. વર્કઆઉટનો સમય લાંબો કરવામાં મદદ મળી શકે છે
કસરત દરમિયાન કંટાળો ન આવે તો વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખી શકે છે. મ્યુઝિક વર્કઆઉટને મનોરંજક બનાવતું હોવાથી કેટલાક લોકો માટે કસરતનો સમય ઝડપથી પસાર થતો હોય તેવો અનુભવ થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, 30 મિનિટ ચાલવાનું નક્કી કર્યું હોય અને દરમિયાન મનપસંદ ગીતો સાંભળવામાં આવે તો આખો સમય એક જ શારીરિક પ્રવૃત્તિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે સંગીત પણ અનુભવનો ભાગ બની જાય છે.
આ રીતે સંગીત કસરતની નિયમિતતા અને adherence જાળવવામાં પરોક્ષ રીતે મદદ કરી શકે છે.
4. મૂડ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક
વ્યાયામ પોતે જ મૂડ સુધારવામાં મદદ કરે છે. તેના સાથે મનપસંદ સંગીત ઉમેરવાથી વર્કઆઉટ વધુ આનંદદાયક બની શકે છે.
સંગીત સાંભળવાથી તણાવ અને નકારાત્મક વિચારોમાંથી થોડા સમય માટે ધ્યાન હટાવવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને કામના તણાવ પછી વોકિંગ અથવા હળવી કસરત દરમિયાન શાંત સંગીત સાંભળવાથી વ્યક્તિને વધુ રિલેક્સ અનુભવ થઈ શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ કસરતને સજા જેવી પ્રવૃત્તિ માનવાને બદલે આનંદદાયક અનુભવ તરીકે જોવાનું શરૂ કરે, તો લાંબા ગાળે નિયમિત કસરત કરવાની શક્યતા પણ વધી શકે છે.
5. કસરતની લય જાળવવામાં મદદ
સંગીતનો બીટ શરીરની હલનચલન સાથે સુસંગત બનાવી શકાય છે. આ બાબત ખાસ કરીને વોકિંગ, રનિંગ, સાયકલિંગ, ડાન્સ વર્કઆઉટ અને એરોબિક કસરતોમાં ઉપયોગી થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ચાલતી વખતે પગલાંને સંગીતની લય સાથે રાખવાથી ગતિ જાળવવામાં સરળતા અનુભવાઈ શકે છે. સંગીતની લયબદ્ધતા મૂવમેન્ટને વધુ સતત અને સંકલિત બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
પરંતુ દરેક કસરત માટે ઝડપી સંગીત યોગ્ય નથી. સ્ટ્રેચિંગ, યોગ અથવા શ્વાસની કસરતો માટે ધીમું અને શાંત સંગીત વધુ અનુકૂળ હોઈ શકે છે.
6. કસરતની કામગીરીમાં સુધારો થઈ શકે છે
કેટલાક સંશોધનો સૂચવે છે કે યોગ્ય પ્રકારનું સંગીત ચોક્કસ પ્રકારની કસરત દરમિયાન performanceને ટેકો આપી શકે છે. ખાસ કરીને endurance અથવા rhythmic exercise દરમિયાન સંગીત વ્યક્તિને પોતાની ગતિ જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
ઉત્સાહજનક સંગીત વ્યક્તિને થોડું વધારે પ્રયત્ન કરવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે. જોકે performance પર સંગીતની અસર વ્યક્તિની પસંદગી, કસરતનો પ્રકાર, intensity અને સંગીતની લય જેવા અનેક પરિબળો પર આધારિત છે.
આથી માત્ર મ્યુઝિક સાંભળવાથી કસરતના પરિણામોમાં મોટો ફેરફાર થશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
7. વર્કઆઉટ વધુ આનંદદાયક બને છે
ઘણા લોકો કસરત છોડી દેવાનું મુખ્ય કારણ કસરત મુશ્કેલ હોવું નહીં પરંતુ કંટાળાજનક લાગવું હોય છે. એક જ પ્રકારની ટ્રેડમિલ વોક, સાયકલિંગ અથવા કાર્ડિયો વારંવાર કરવાથી boredom થઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં સારી પ્લેલિસ્ટ વર્કઆઉટમાં મનોરંજન ઉમેરે છે. મનપસંદ ગીતો સાથે કસરત કરવાથી વ્યક્તિ કસરતને વધુ સકારાત્મક અનુભવ સાથે જોડવા લાગે છે.
આ ખાસ કરીને નવા કસરત કાર્યક્રમની શરૂઆત કરનારાઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
8. વોર્મ-અપ અને કૂલ-ડાઉન માટે પણ મ્યુઝિક ઉપયોગી
મ્યુઝિકનો ઉપયોગ માત્ર મુખ્ય વર્કઆઉટ દરમિયાન જ કરવો જરૂરી નથી.
વોર્મ-અપ: શરૂઆતમાં ધીમા અથવા મધ્યમ લયવાળા ગીતો પસંદ કરી શકાય. શરીર ગરમ થાય તેમ સંગીતની લય વધારી શકાય.
મુખ્ય વર્કઆઉટ: કાર્ડિયો અથવા અન્ય rhythmic exercise માટે ઉત્સાહજનક ગીતો પસંદ કરી શકાય.
કૂલ-ડાઉન: અંતમાં ધીમું અને શાંત સંગીત પસંદ કરવાથી વર્કઆઉટ પછી ધીમે ધીમે શરીરને આરામની સ્થિતિમાં લાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
9. કયા પ્રકારનું મ્યુઝિક પસંદ કરવું?
મ્યુઝિકની પસંદગી વ્યક્તિગત છે. તેમ છતાં કસરતના પ્રકાર પ્રમાણે સંગીત પસંદ કરવું વધુ યોગ્ય છે.
કાર્ડિયો અને રનિંગ: ઉત્સાહજનક અને લયબદ્ધ ગીતો.
વેઇટ ટ્રેનિંગ: વ્યક્તિને પ્રેરણા આપે તેવું મ્યુઝિક.
વોકિંગ: મધ્યમ ગતિનું મનપસંદ સંગીત.
યોગ અને સ્ટ્રેચિંગ: ધીમું, શાંત અને આરામદાયક સંગીત.
કૂલ-ડાઉન: સોફ્ટ અને રિલેક્સિંગ મ્યુઝિક.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે ગીત તમને ગમતું હોવું જોઈએ. માત્ર ઝડપી ગીત પસંદ કરવું પૂરતું નથી.
10. મ્યુઝિક સાંભળતી વખતે સલામતીનું ધ્યાન રાખો
મ્યુઝિક સાથે કસરત કરતી વખતે એક મહત્વની બાબત છે—સેફ્ટી.
જો તમે રોડ પર ચાલતા કે દોડતા હો, તો ખૂબ જ ઊંચા અવાજે ઇયરફોન ન પહેરો. વાહનો, હોર્ન અથવા આસપાસના લોકોના અવાજ સાંભળવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.
જિમમાં પણ કસરત કરતી વખતે આસપાસની પરિસ્થિતિ અંગે જાગૃત રહો. ખાસ કરીને ભારે વજન ઉઠાવતી વખતે ફોર્મ અને ટેકનિક પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
જો સંગીતના કારણે તમારું ધ્યાન કસરતની ટેકનિકથી ભટકે છે, તો અવાજ ઓછો કરો અથવા સંગીત બંધ કરો.
શું હંમેશા મ્યુઝિક સાથે કસરત કરવી જોઈએ?
જરૂરી નથી. કેટલાક વર્કઆઉટમાં મ્યુઝિક ખૂબ ઉપયોગી હોઈ શકે છે, જ્યારે કેટલાકમાં મ્યુઝિક વિના કસરત કરવી વધુ સારી હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, નવી કસરત શીખતી વખતે શરીરની સ્થિતિ, સંતુલન અને ટેકનિક પર સંપૂર્ણ ધ્યાન આપવું જરૂરી હોય છે. આવા સમયે મ્યુઝિક ધ્યાન ભટકાવી શકે છે.
તે ઉપરાંત શ્વાસની કસરત, ધ્યાન અથવા કેટલીક યોગ પ્રવૃત્તિઓમાં આસપાસની શાંતિ વધુ ઉપયોગી બની શકે છે.
તેથી મ્યુઝિકને કસરતને સરળ અને આનંદદાયક બનાવવાનું સાધન માનવું જોઈએ, કસરત માટે અનિવાર્ય વસ્તુ નહીં.
હાર્ટ રેટ અને કસરતની intensity અંગે ધ્યાન
મ્યુઝિકના કારણે ઉત્સાહ વધે ત્યારે વ્યક્તિ પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધારે ઝડપથી કસરત કરવા લાગી શકે છે. ખાસ કરીને હાઈ-ઇન્ટેન્સિટી વર્કઆઉટ દરમિયાન શરીરના સંકેતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
જો ચક્કર, છાતીમાં દુખાવો, અસામાન્ય શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, અચાનક નબળાઈ અથવા અન્ય ગંભીર લક્ષણો અનુભવાય તો કસરત રોકવી અને જરૂર પડે તો તબીબી સલાહ લેવી.
હાર્ટની બીમારી, ગંભીર શ્વાસની સમસ્યા અથવા અન્ય તબીબી સ્થિતિ ધરાવતા લોકો માટે કસરતની intensity અંગે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
મ્યુઝિક સાથે કસરત કરવાની કેટલીક સરળ ટિપ્સ
- વર્કઆઉટ પહેલાં તમારી પસંદગીની પ્લેલિસ્ટ તૈયાર કરો.
- કસરતના પ્રકાર પ્રમાણે ગીતોની લય પસંદ કરો.
- ઇયરફોનનો અવાજ ખૂબ ઊંચો ન રાખો.
- નવી કસરત કરતી વખતે ટેકનિકને મ્યુઝિક કરતાં વધુ પ્રાથમિકતા આપો.
- શરીરના થાક અને દુખાવાના સંકેતોને અવગણશો નહીં.
- રોડ પર દોડતી વખતે આસપાસના અવાજ અંગે સજાગ રહો.
- વોર્મ-અપ અને કૂલ-ડાઉન માટે અલગ સંગીત રાખી શકો છો.
- કસરત માત્ર મ્યુઝિક પર આધારિત ન બનાવો; નિયમિતતા સૌથી મહત્વની છે.
નિષ્કર્ષ
મ્યુઝિક સાંભળતા-સાંભળતા કસરત કરવાથી પ્રેરણા, મૂડ, કસરતનો આનંદ અને થાકની અનુભૂતિ જેવા પાસાઓમાં ફાયદો થઈ શકે છે. સંગીત શરીરની લય સાથે સુસંગત બનીને વોકિંગ, રનિંગ અથવા અન્ય rhythmic exercise દરમિયાન ગતિ જાળવવામાં પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
પરંતુ મ્યુઝિક કોઈ જાદુઈ ઉપાય નથી. કસરતના વાસ્તવિક ફાયદા મેળવવા માટે યોગ્ય કસરત, યોગ્ય ટેકનિક, પૂરતો આરામ, સંતુલિત આહાર અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ—નિયમિતતા જરૂરી છે.
તમારા માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ મ્યુઝિક એ છે જે તમને કસરત કરવા પ્રેરિત કરે, આનંદ આપે અને સલામતી સાથે વર્કઆઉટ ચાલુ રાખવામાં મદદ કરે. તેથી જો કસરત કરતી વખતે તમને કંટાળો આવતો હોય, તો તમારી મનપસંદ પ્લેલિસ્ટ તૈયાર કરો અને સંગીતને તમારા વર્કઆઉટ રૂટિનનો આનંદદાયક ભાગ બનાવો.
