કમરખ
કમરખ શું છે?
કમરખ એક ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ અને પૌષ્ટિક ફળ છે. તેને ગુજરાતીમાં તમરક પણ કહેવાય છે. કમરખનું વૈજ્ઞાનિક નામ Averrhoa carambola છે. તેનું આકાર તારા જેવું હોવાથી તેને સ્ટાર ફ્રૂટ પણ કહેવાય છે.
કામરાખનાં ફાયદા:
- પોષણ: કમરખમાં વિટામિન સી, વિટામિન એ, પોટેશિયમ અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે.
- પાચન: કમરખ પાચનતંત્રને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે.
- ત્વચા: કમરખ ત્વચા માટે પણ ફાયદાકારક છે. તે ત્વચાને ચમકદાર બનાવે છે અને ઝાળાથી બચાવે છે.
- વાળ: કમરખ વાળ ખરતા અટકાવવામાં અને વાળને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
- રોગપ્રતિકારક શક્તિ: કમરખ રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં મદદ કરે છે.
કમરખનો ઉપયોગ:
- કમરખનો ઉપયોગ શાકભાજી, સલાડ, જ્યુસ, મુરબ્બા અને અન્ય વાનગીઓ બનાવવામાં થાય છે.
- કમરખ ભારતના ઉષ્ણ પ્રદેશોમાં સરળતાથી મળી રહે છે.
કમરખના ફાયદા
- પોષણ: કમરખમાં વિટામિન સી, વિટામિન એ, પોટેશિયમ અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે.
- પાચન: કમરખ પાચનતંત્રને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે.
- ત્વચા: કમરખ ત્વચા માટે પણ ફાયદાકારક છે. તે ત્વચાને ચમકદાર બનાવે છે અને ઝાળાથી બચાવે છે.
- વાળ: કમરખ વાળ ખરતા અટકાવવામાં અને વાળને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
- રોગપ્રતિકારક શક્તિ: કમરખ રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવામાં મદદ કરે છે.
કમરખનું સેવન કેવી રીતે કરવું?
- સીધું ખાવું: કમરખને પાણીથી ધોઈને છાલ ઉતારીને સીધું ખાઈ શકાય છે.
- જ્યુસ: કમરખનો જ્યુસ બનાવીને પી શકાય છે. આ જ્યુસમાં તમે તમારી પસંદગી મુજબ અન્ય ફળો કે શાકભાજી પણ ઉમેરી શકો છો.
- સલાડ: સલાડમાં કામરાખના ટુકડા ઉમેરીને તેને વધુ સ્વાદિષ્ટ બનાવી શકાય છે.
- ચટણી: કમરખની ચટણી બનાવીને તેને ભાખરી કે રોટલી સાથે ખાઈ શકાય છે.
- શાક: કમરખનું શાક બનાવીને તેને રોટલી કે ભાત સાથે ખાઈ શકાય છે.
- મુરબ્બો: કમરખનો મુરબ્બો બનાવીને તેને રોટલી કે પુરી સાથે ખાઈ શકાય છે.
- આઈસ્ક્રીમ: કમરખનું આઈસ્ક્રીમ બનાવીને તેને ગરમીમાં ઠંડક મેળવવા માટે ખાઈ શકાય છે.
કમરખનું સેવન કરતી વખતે કેટલીક સાવચેતી:
- કમરખનું વધુ પ્રમાણમાં સેવન કરવાથી મોંમાં લાળ વધી શકે છે અને આંગળીઓમાં ચુભતી સંવેદના થઈ શકે છે.
- કમરખ એલર્જી પણ કરી શકે છે.
- કિડનીના દર્દીઓએ કામરાખનું સેવન કરતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
કમરખ કોણે ન ખાવું જોઈએ?
- એલર્જી ધરાવતા લોકો: જો તમને કમરખથી એલર્જી હોય તો તેનું સેવન કરવાનું ટાળો. એલર્જીના લક્ષણોમાં ત્વચા પર ફોલ્લીઓ થવી, સોજો આવવો, ખંજવાળ આવવી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
- કિડનીના દર્દીઓ: કિડનીના દર્દીઓએ કમરખનું સેવન કરતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
કમરખનો ઉપયોગ
કાચા ફળ તરીકે:
- કમરખને તાજી સ્થિતિમાં કાપી સલાડમાં અથવા ચાટ મસાલા સાથે ખાવામાં આવે છે.
જ્યૂસ:
- કમરખનો જ્યૂસ બનાવવો એ સરળ અને સ્વાદિષ્ટ છે, જે ઉર્જા આપવા માટે ઉત્તમ છે.
ચટણી અથવા જેલી:
- કમરખમાંથી ચટણી અથવા જેલી બનાવી શકાય છે.
- વર્ગણમાં:
- આ ફળ વિવિધ ભોજનમાં, જેમ કે શાકભાજી અથવા સ્ટીર ફ્રાયમાં ઉમેરવામાં આવે છે.
- આયુર્વેદિક પ્રયોગ:
- તેનું ઉપયોગ એન્ટીફ્લેમેટરી અને લિવર રોગો માટે આયુર્વેદિક દવાઓમાં થાય છે.
કમરખના પાનના ફાયદા:
- ઉજાસ અને ત્વચા રોગમાં મદદરૂપ:
- કમરખના પાનમાં એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને એન્ટીફંગલ ગુણધર્મો હોય છે, જે ત્વચા પરના ફોલ્લાઓ, ઇન્ફેક્શન અને ઝીલકને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
- જ્વર ઘટાડવા માટે:
- પાનનું કાઢું પીવાથી તાવ ઘટાડવામાં મદદ થાય છે.
- ઘાવ અને ફોલ્લા માટે:
- કમરખના પાનનો પેસ્ટ બનાવીને ઘાવ કે ફોલ્લા પર લગાવવાથી તે ઝડપથી ઠીક થાય છે.
- દાંત અને મોઢાના રોગ માટે:
- પાનના રસનું મોઢું ધોવાથી મોંમાં દૂષિત બેક્ટેરિયાને નષ્ટ કરવામાં મદદ થાય છે.
- સાંધાના દુખાવા માટે:
- પાનનું ગરમ તેલમાં ઉકાળી તેના વિસ્તારમાં મસાજ કરવાથી સાંધાના દુખાવા અથવા આથ્રાઈટિસમાં રાહત મળે છે.
કમરખના પાનનો ઉપયોગ:
- કાઢું:
- પાનને પાણીમાં ઉકાળી કાઢું બનાવો અને તેને પીવાથી તાવ અથવા આંતરિક રોગોમાં રાહત મળે છે.
- પેસ્ટ:
- પાનને ક્રશ કરીને પેસ્ટ બનાવો અને ચામડીના રોગો કે ઘાવ પર લગાવો.
- તેલમાં ઉકાળવું:
- કમરખના પાનને તેલમાં ઉકાળી impacted માળિશ માટે ઉપયોગ કરો.
- ગર્મ પાણીમાં વાળવું:
- પાનને ગરમ પાણીમાં નાખીને આ બાથ લેનાથી શરીરની ઇન્ફેક્શનને દૂર કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
- ડિટોક્સ માટે:
- પાનનો ઉપયોગ ડિટોક્સ ચા બનાવવા માટે થાય છે, જે શરીરથી ઝેર કાઢવામાં મદદરૂપ છે.
કમરખની ખેતી
- હવામાન:
- કમરખ ગરમ અને આર્દ્ર આબોહવામાં સારું ઉગે છે.
- આ ફળના વૃક્ષને 20°C થી 35°C તાપમાન જરૂરી છે.
- તીવ્ર ઠંડી અને પાળવાળા વિસ્તારમાં આ વૃક્ષને નુકસાન થવાની શક્યતા છે.
- માટી:
- સારી નિકાસ ધરાવતી, નરમ અને ફળદ્રુપ માટી કમરખ માટે ઉત્તમ છે.
- માટીનું pH સ્તર 5.5 થી 7.5ની વચ્ચે હોવું જોઈએ.
- લોબની માટી અને વાળુકીય માટી પણ યોગ્ય છે.
કમરખના છોડની સંભાળ:
- છટણી:
- વૃક્ષના આરોગ્ય અને ફળના ગુણવત્તા માટે છટણી આવશ્યક છે.
- મુલચિંગ:
- છોડની આસપાસ મુલચ કરવાથી ભેજ જળવાય છે અને ઝાડ જાડુ રહે છે.
- રોગ અને જીવાત નિયંત્રણ:
- પાનના સડિયાં અને ફળને નુકસાન કરતા જીવાતો માટે નિયંત્રણ જરૂરી છે.
- બાયોજંતુનાશક અથવા ઓર્ગેનિક ઉપાય પસંદ કરવો.
કમરખના વૃક્ષ રોપવા માટેની પ્રક્રિયા:
- બિયારણ અથવા કલમ:
- બિયારણ: બિયારણમાંથી છોડ ઉગાડીને ફળ મેળવવું વધુ સમયગાળાનું હોય છે.
- કલમ (ગ્રાફ્ટિંગ): મીઠું છોડ ક્લોન કરીને ઝડપથી ફળ મળવા માટે અસરકારક છે.
- રોપણી:
- ચોમાસા પહેલાં કે શિયાળાની શરૂઆતમાં રોપણી કરવી શ્રેષ્ઠ છે.
- એક વૃક્ષને બીજાના વૃક્ષથી 6-7 મીટર અંતર પર રોપવું.
- પાણી આપવું:
- નિયમિત અને સંતુલિત સિંચાઈ જરૂરી છે, ખાસ કરીને વૃક્ષના શરૂઆતના વર્ષોમાં.
- ઝાડ ઉંડા મોઇસ્ટ એરેને પ્રાધાન્ય આપે છે.
- ખાદ અને ખાતર:
- સંયુક્ત ખાતર (NPK 10:10:10) વાપરો.
- કમ્પોસ્ટ અથવા કુદરતી ખાદનો ઉપયોગ ઉપજ વધારવા માટે કરો.
મીઠી જાતો:
મીઠી કમરખ સામાન્ય રીતે ડાયરેક્ટ ખાવા માટે અને રસ અને ડેઝર્ટ માટે પ્રખ્યાત છે.
પ્રચલિત મીઠી જાતો:
- અરકાન-એ (Arkin):
- યુએસમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય જાત.
- મધ્યમ મીઠાશ અને ઘાટા પાવડાવાળી ફળ.
- ગોલ્ડન પીળી ફળોની રંગત.
- મહેવી (Maher):
- ખૂબ જ મીઠી જાત છે, ખાસ કરીને નવીનતમ વિવિધતામાંથી એક.
- ઘાતકી રીતે પથારીના ઉત્કૃષ્ટ ફળ માટે પસંદ કરાય છે.
- કમિલા (Kamranga):
- આ જાત મુખ્યત્વે ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં પ્રચલિત છે.
- ફળો ખૂબ જ મીઠાં અને તાજગીભર્યા હોય છે.
- બેલેમબેન (B10):
- મીઠી કામરાખની એક ગુણવત્તાવાળી જાત.
- ડેસર્ટ્સ માટે યોગ્ય.
મહત્વની બાબતો
કમરખની ખેતી અને ઉછેર માટે કેટલીક મહત્વની બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ. આ બાબતો અમલમાં લાવવાથી વધુ સફળતા મળી શકે છે:
- જમીનની પસંદગી
- આબોહવા
- રોપણી અને પસંદગી
- સિંચાઈ
- ખાદ અને ખાતર
- છટણી
- કીટકનો નિયંત્રણ
- ફળ ઉધાર
- પ્રકૃતિક અને જૈવિક ખેતી
