ડોપામાઇન: આપણા મગજનું ‘ફીલ ગુડ’ કેમિકલ – તેના કાર્યો, અસરો અને સંતુલન શું તમને ક્યારેય વિચાર આવ્યો છે કે જ્યારે તમે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર કોઈ ફોટો મુકો છો અને તેને ઘણા બધા ‘લાઇક્સ’ મળે છે ત્યારે તમને આનંદ કેમ થાય છે? અથવા જ્યારે તમે તમારું મનપસંદ ભોજન ખાઓ છો ત્યારે તમને સંતોષ કેમ મળે છે? અથવા…
એન્ડોર્ફિન્સ: કુદરતી પેઈનકિલર અને ખુશીનું રહસ્ય – એક વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા માનવ શરીર એક જટિલ અને અદ્ભુત મશીન છે. આપણે જે પણ અનુભવીએ છીએ – સુખ, દુઃખ, ઉત્સાહ કે તણાવ – તે બધું આપણા મગજમાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને આભારી છે. આ પ્રક્રિયાઓમાં કેટલાક હોર્મોન્સ (અંતઃસ્ત્રાવો) મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તેમાંથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોર્મોન છે “એન્ડોર્ફિન્સ”…
આજના આધુનિક અને ભાગદોડ ભરેલા જીવનમાં આપણે અવારનવાર ‘સ્ટ્રેસ’ (તણાવ) શબ્દ સાંભળીએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આપણા શરીરમાં એક એવું હોર્મોન છે જે સીધું તણાવ સાથે જોડાયેલું છે? તેનું નામ છે કોર્ટિસોલ (Cortisol). ઘણા લોકો કોર્ટિસોલને માત્ર “ખરાબ” હોર્મોન માને છે, પરંતુ હકીકતમાં તે જીવન ટકાવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે. આ…
બ્લડ સુગર, જેને બ્લડ ગ્લુકોઝ પણ કહેવાય છે, તે આપણા શરીર માટે ઊર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. આપણે જે ખોરાક ખાઈએ છીએ તેમાંથી ગ્લુકોઝ બને છે અને કોષો તેને ઉર્જા તરીકે વાપરે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઇન્સ્યુલિન નામનો હોર્મોન મહત્વનો ભાગ ભજવે છે, જે સ્વાદુપિંડ (પેનક્રિઅસ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. ઇન્સ્યુલિન ગ્લુકોઝને લોહીમાંથી કોષોમાં લઈ જવામાં મદદ…
શ્વાસનળી, જેને અંગ્રેજીમાં Trachea કહેવાય છે, તે મનુષ્યના શ્વસનતંત્રનો એક અત્યંત મહત્વનો ભાગ છે. તે હવાને ફેફસાં સુધી પહોંચાડવાનું મુખ્ય કાર્ય કરે છે. શ્વાસનળી વિના આપણે શ્વાસ લઈ શકતા નથી અને જીવન શક્ય નથી. ચાલો, શ્વાસનળીના કાર્ય, તેની શરીરરચના અને તેનાથી સંબંધિત સામાન્ય રોગો વિશે વિગતવાર સમજીએ. શ્વાસનળીનું કાર્ય (Function of Trachea): શ્વાસનળીનું મુખ્ય કાર્ય…
સામાન્ય પલ્સ રેટ પલ્સ રેટ, જેને હાર્ટ રેટ પણ કહેવાય છે, તે પ્રતિ મિનિટ હૃદયના ધબકારાની સંખ્યા છે. તે વ્યક્તિની ઉંમર, શારીરિક સ્થિતિ, ઇજા અને પરિસ્થિતિના આધારે બદલાઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે: મહત્વપૂર્ણ નોંધ: હાર્ટ રેટ અને પલ્સ રેટ વચ્ચે શું તફાવત છે? હૃદયના ધબકારા (Heart Rate) અને પલ્સ રેટ (Pulse Rate) એ બે શબ્દો…
એડ્રીનલ ગ્રંથિ શું છે? એડ્રીનલ ગ્રંથિ: શરીરનું પાવર હાઉસ એડ્રીનલ ગ્રંથિ આપણા શરીરમાં આવેલી બે નાની ત્રિકોણાકાર આકારની ગ્રંથિઓ છે. આ ગ્રંથિઓ મુખ્યત્વે આપણા કિડની (મૂત્રપિંડ)ની ઉપર સ્થિત હોય છે. આ ગ્રંથિઓને કારણે આપણું શરીર તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓમાં પણ કાર્યરત રહે છે. એડ્રીનલ ગ્રંથિનું કાર્ય એડ્રીનલ ગ્રંથિઓ આપણા શરીરમાં અનેક પ્રકારના હોર્મોન્સ સ્ત્રાવ કરે છે. આ હોર્મોન્સ…
થાઇરોઇડ ગ્રંથિ શું છે? થાઇરોઇડ ગ્રંથિ એ આપણા શરીરમાં આવેલી એક નાની, પતંગિયા જેવી આકારની ગ્રંથિ છે. આ ગ્રંથિ આપણા ગળાના મધ્યમાં, હડપચીની નીચે સ્થિત હોય છે. થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું કામ શું છે? થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ: જ્યારે થાઇરોઇડ ગ્રંથિ યોગ્ય રીતે કામ કરતી નથી ત્યારે થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ થાય છે. આ સમસ્યાઓમાં થાઇરોઇડ હોર્મોન્સનું વધુ પડતું અથવા ઓછું…
શું છે સારું કોલેસ્ટ્રોલ? સારું કોલેસ્ટ્રોલ, જેને ઉચ્ચ ઘનતાવાળા લિપોપ્રોટીન (HDL) કહેવાય છે, તે તમારા લોહીમાંથી વધારાનું કોલેસ્ટ્રોલ તમારા યકૃતમાં લઈ જાય છે અને તેને તોડી નાખે છે. આમ કરવાથી, તે તમારી ધમનીઓને સાફ રાખવામાં મદદ કરે છે અને હૃદય રોગનું જોખમ ઘટાડે છે. કોલેસ્ટ્રોલ એ આપણા શરીરમાં જરૂરી એવો એક ચરબીયુક્ત પદાર્થ છે. તે…
બધા માણસોનું લોહી લાલ રંગનું હોય છે, પરંતુ તેના પ્રકાર અલગ અલગ હોય છે. આ પ્રકારોને આપણે લોહીના જૂથ કહીએ છીએ. આ જૂથોનું નક્કી થવું ખૂબ જ મહત્વનું છે, ખાસ કરીને લોહી ચઢાવવાની જરૂર પડે ત્યારે. લોહીના પ્રકાર કેમ અલગ હોય છે? લોહીના લાલ રક્તકણોની સપાટી પર એક પ્રકારના ચિહ્નો હોય છે. આ ચિહ્નોને એન્ટિજન…
