દર્દશામક દવાઓ (Painkillers)
દર્દશામક દવાઓ (Painkillers) એટલે શું?
દર્દશામક દવાઓ એટલે આપણે જે દવાઓ દુખાવો દૂર કરવા માટે લઈએ છીએ. આ દવાઓને અંગ્રેજીમાં પેઈનકિલર્સ (Painkillers) કહેવાય છે. આ દવાઓ વિવિધ પ્રકારની હોય છે અને તે વિવિધ પ્રકારના દુખાવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
દર્દશામક દવાઓ કેવી રીતે કામ કરે છે?
દર્દશામક દવાઓ આપણા શરીરમાં દુખાવાના સંકેતોને મગજ સુધી પહોંચતા અટકાવે છે. આમ, આપણને દુખાવો ઓછો લાગે છે.
દર્દશામક દવાઓના પ્રકારો:
દર્દશામક દવાઓ મુખ્યત્વે બે પ્રકારની હોય છે:
- પેરાસિટામોલ (Paracetamol): આ એક સામાન્ય દર્દશામક દવા છે જે હળવાથી મધ્યમ દુખાવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- એનએસએઆઈડી્સ (NSAIDs): આ દવાઓ બળતરા ઘટાડવામાં પણ મદદ કરે છે. આમાં આઈબુપ્રોફેન (Ibuprofen), એસ્પિરિન (Aspirin) અને ડાયક્લોફેનેક (Diclofenac)નો સમાવેશ થાય છે.
દર્દશામક દવાઓ લેતી વખતે સાવચેતી:
- કોઈપણ દર્દશામક દવા લેતા પહેલા ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
- દર્દશામક દવાઓને નિર્દેશિત માત્રામાં અને નિર્દેશિત સમયે લેવી જોઈએ.
- જો તમને કોઈ અન્ય દવાઓ લેવામાં આવે છે, તો ડૉક્ટરને જણાવો.
- જો તમને દર્દશામક દવાઓ લેવાથી કોઈ આડઅસર થાય, તો તરત જ ડૉક્ટરને જણાવો.
ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ:
- જો તમને તીવ્ર દુખાવો થાય છે.
- જો દર્દશામક દવાઓ લેવાથી દુખાવો દૂર ન થાય.
- જો તમને દર્દશામક દવાઓ લેવાથી કોઈ આડઅસર થાય છે.
મહત્વની નોંધ:
દર્દશામક દવાઓ દુખાવો દૂર કરવા માટે એક અસ્થાયી ઉપાય છે. જો તમને કોઈ રોગ છે જેના કારણે તમને દુખાવો થાય છે, તો તેના મૂળ કારણનું નિદાન અને સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.
દર્દશામક દવાઓ કેવી રીતે કામ કરે છે?
દર્દશામક દવાઓ, જેને આપણે સામાન્ય ભાષામાં પેઇનકિલર્સ કહીએ છીએ, તે આપણા શરીરમાં દુખાવાની અનુભૂતિને ઘટાડવાનું કામ કરે છે. પરંતુ આ કેવી રીતે થાય છે?
દર્દશામક દવાઓની કામ કરવાની રીત:
- દુખાવાના સંકેતોને રોકવા: જ્યારે આપણને ક્યાંક ઈજા થાય છે અથવા કોઈ બીમારી થાય છે ત્યારે આપણા શરીરમાંથી કેટલાક રસાયણો છૂટા પડે છે. આ રસાયણો દુખાવાના સંકેતોને મગજ સુધી પહોંચાડે છે. દર્દશામક દવાઓ આ રસાયણોને બનાવતા અટકાવે છે અથવા મગજ સુધી પહોંચતા રોકે છે.
- બળતરા ઘટાડવી: ઘણી દર્દશામક દવાઓ બળતરા ઘટાડવાનું કામ પણ કરે છે. જ્યારે આપણને ઈજા થાય છે ત્યારે શરીરમાં બળતરા થાય છે. દર્દશામક દવાઓ આ બળતરાને ઘટાડીને દુખાવો ઓછો કરે છે.
દર્દશામક દવાઓના પ્રકાર:
દર્દશામક દવાઓ એટલે કે પેઇનકિલર્સ, દુખાવો ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. આ દવાઓ વિવિધ પ્રકારની હોય છે અને તે વિવિધ પ્રકારના દુખાવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
મુખ્ય પ્રકારો:
- પેરાસિટામોલ (Paracetamol):
- હળવાથી મધ્યમ દુખાવા માટે ખૂબ જ સામાન્ય દવા.
- તાવ ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ.
- એનએસએઆઈડી્સ (NSAIDs):
- બળતરા ઘટાડવામાં ખૂબ જ અસરકારક.
- દુખાવા ઉપરાંત સોજો અને કઠોરતા ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
- ઉદાહરણ: આઈબુપ્રોફેન, એસ્પિરિન, નેપ્રોક્સેન.
3. ઓપિઓઇડ્સ (Opioids):
- તીવ્ર દુખાવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
- ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વગર લેવી જોઈએ નહીં કારણ કે તે વ્યસનકારક હોઈ શકે છે.
- ઉદાહરણ: મોર્ફિન, કોડિન.
અન્ય પ્રકારો:
- સ્નાયુઓના દુખાવા માટે: રેલેક્સન્ટ્સ
- સંધિવાના દુખાવા માટે: કોર્ટિકોસ્ટેરોઇડ્સ
- ન્યુરોપેથિક દુખાવા માટે: એન્ટીસિઝર એન્ટિડિપ્રેસન્ટ્સ
દર્દશામક દવાઓ લેતી વખતે સાવચેતી:
દર્દશામક દવાઓ (પેઇનકિલર્સ) દુખાવો દૂર કરવામાં ખૂબ ઉપયોગી થાય છે, પરંતુ તેને લેતી વખતે કેટલીક સાવચેતી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
- ડૉક્ટરની સલાહ લેવી: કોઈપણ દર્દશામક દવા લેતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ. ડૉક્ટર તમારી સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ અને અન્ય દવાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તમને યોગ્ય દવા અને માત્રા સૂચવી શકે છે.
- માત્રાનું પાલન: દવાને ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવેલી માત્રામાં અને નિર્ધારિત સમયે જ લેવી જોઈએ. વધુ માત્રા લેવાથી આડઅસર થઈ શકે છે.
- અન્ય દવાઓ: જો તમે અન્ય કોઈ દવા લેતા હોવ તો તેની જાણ ડૉક્ટરને અવશ્ય કરવી. કેટલીક દવાઓ એકબીજા સાથે પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે.
- આડઅસરો: દરેક દવાની કેટલીક આડઅસરો હોય છે. જો તમને દવા લીધા પછી કોઈ અસામાન્ય લક્ષણો જેવા કે ચક્કર આવવા, ઉલટી, પેટમાં દુખાવો, એલર્જી વગેરે થાય તો તરત જ ડૉક્ટરને જણાવો.
- લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ: દર્દશામક દવાઓને લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં લેવી જોઈએ નહીં. આનાથી કિડની, લીવર અને હૃદય જેવા અંગોને નુકસાન થઈ શકે છે.
- ખાલી પેટ: કેટલીક દવાઓ ખાલી પેટ લેવાથી પેટમાં બળતરા થઈ શકે છે. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ દવા લેવી જોઈએ.
- ગર્ભાવસ્થા અને સ્તનપાન: ગર્ભવતી અથવા સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓએ દર્દશામક દવાઓ લેતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ અવશ્ય લેવી જોઈએ.
- બાળકો: બાળકોને દર્દશામક દવાઓ આપતા પહેલા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. બાળકો માટે અલગ માત્રા અને પ્રકારની દવાઓ હોય છે.
ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ:
- જો તમને તીવ્ર દુખાવો થાય છે.
- જો દર્દશામક દવાઓ લેવાથી દુખાવો દૂર ન થાય.
- જો તમને દર્દશામક દવાઓ લેવાથી કોઈ આડઅસર થાય છે.
મહત્વની નોંધ: દર્દશામક દવાઓ દુખાવો દૂર કરવા માટે એક અસ્થાયી ઉપાય છે. જો તમને કોઈ રોગ છે જેના કારણે તમને દુખાવો થાય છે, તો તેના મૂળ કારણનું નિદાન અને સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.
કયા રોગમાં પેઇનકિલર્સ ડોકટરો દ્વારા સૂચવવામાં આવે છે?
ડૉક્ટરો દ્વારા પેઇનકિલર્સ વિવિધ પ્રકારના રોગો અને સ્થિતિઓમાં દુખાવો ઘટાડવા માટે સૂચવવામાં આવે છે. આમાં શામેલ છે:
- માથાનો દુખાવો: માઈગ્રેન, તણાવનો માથાનો દુખાવો, સિનસાઈટિસ વગેરે.
- દાંતનો દુખાવો: દાંતમાં સડો, પેઢામાં ચેપ વગેરે.
- માસપેશીઓ અને સાંધાનો દુખાવો: આર્થરાઈટિસ, ફ્લૂ, ઠંડી લાગવી વગેરે.
- પીઠનો દુખાવો: ડિસ્ક સ્લિપ, સ્પોન્ડિલિસિસ વગેરે.
- સર્જરી પછીનો દુખાવો: ઓપરેશન પછી થતો દુખાવો ઘટાડવા માટે.
- કેન્સર દર્દીઓમાં દુખાવો: કેન્સર અને તેની સારવારના કારણે થતો દુખાવો.
- અન્ય: ચેપ, ઈજા, ન્યુરોપેથિક દુખાવો વગેરે.
કયા પ્રકારના પેઇનકિલર્સ સૂચવવામાં આવે છે તે નીચેના પર આધારિત છે:
- દુખાવાનું કારણ: દુખાવાનું કારણ જાણવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેના આધારે જ યોગ્ય દવા સૂચવવામાં આવે છે.
- દુખાવાની તીવ્રતા: હળવા, મધ્યમ કે ગંભીર દુખાવા માટે અલગ-અલગ પ્રકારના પેઇનકિલર્સ સૂચવવામાં આવે છે.
- દર્દીની ઉંમર અને સ્વાસ્થ્ય: દર્દીની ઉંમર અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને દવા સૂચવવામાં આવે છે.
- અન્ય દવાઓ: જો દર્દી અન્ય કોઈ દવા લઈ રહ્યો હોય તો તેની જાણ ડૉક્ટરને અવશ્ય કરવી જોઈએ.
મહત્વની નોંધ: પેઇનકિલર્સ ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વગર લેવા જોઈએ નહીં. આનાથી આડઅસર થઈ શકે છે.
જો તમને કોઈપણ પ્રકારનો દુખાવો થાય તો તરત જ ડૉક્ટરની સલાહ લો.
