પેશન ફ્રૂટ

પેશન ફ્રૂટ શું છે?

પેશન ફ્રૂટ એક ઉષ્ણકટિબંધીય ફળ છે, જે Passiflora edulis નામના વેલા પર ઉગે છે. તે દક્ષિણ બ્રાઝિલથી લઈને પેરાગ્વે અને ઉત્તર આર્જેન્ટિના સુધીના પ્રદેશોનું મૂળ વતની છે. આજે તે વિશ્વના ઘણા ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપોષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં વ્યાપારી રીતે ઉગાડવામાં આવે છે.

પેશન ફ્રૂટની કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ:

• તે ગોળ અથવા ઈંડાકાર હોય છે અને તેનું કદ લગભગ 1.5 થી 3 ઇંચ (3.81 થી 7.62 સેન્ટિમીટર) જેટલું હોય છે.
• તેની બહારની છાલ સખત હોય છે અને તે જાંબલી, પીળી, લાલ અથવા લીલા રંગની હોઈ શકે છે.
• અંદરનો ભાગ રસદાર હોય છે અને તેમાં ઘણા નાના કાળા બીજ હોય છે, જે ખાઈ શકાય છે.
• તેનો સ્વાદ ખાટો-મીઠો અને ખૂબ જ સુગંધિત હોય છે, જેમાં અનેક લોકો મેન્ડરિન, નારંગી અને પાઈનેપલની ફ્લેવર અનુભવે છે.

પેશન ફ્રૂટ તેના સ્વાદ અને સુગંધ માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે અને તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે જ્યુસ, સ્કવોશ, જામ, આઈસ્ક્રીમ અને અન્ય ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં થાય છે. તે પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે અને તેના ઘણા સ્વાસ્થ્ય લાભો પણ છે.

પેશન ફ્રૂટના ફાયદા

પેશન ફ્રૂટ પોષક તત્વોનો ભંડાર છે અને તેના ઘણા સ્વાસ્થ્ય લાભો છે, જેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:

• વિટામિન સી નો સારો સ્ત્રોત: તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે.
• ફાઇબરથી ભરપૂર: તે પાચનતંત્રને સ્વસ્થ રાખે છે અને કબજિયાતને દૂર કરે છે.
• એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સથી સમૃદ્ધ: તેમાં રહેલા એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ શરીરને ફ્રી રેડિકલ્સથી બચાવે છે અને ક્રોનિક રોગોનું જોખમ ઘટાડે છે.
• પોટેશિયમનો સારો સ્ત્રોત: તે બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
• વિટામિન એ: તે આંખોના સ્વાસ્થ્ય અને ત્વચા માટે ફાયદાકારક છે.
• આયર્નનું શોષણ: વિટામિન સીની હાજરીને કારણે તે શરીરમાં આયર્નના શોષણમાં મદદ કરે છે.
• હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે સારું: તેમાં રહેલું ફાઇબર અને પોટેશિયમ હૃદયને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે.
• બ્લડ શુગરનું નિયંત્રણ: ફાઇબરની હાજરીને કારણે તે બ્લડ શુગરના સ્તરને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરી શકે છે.
• ચિંતા ઘટાડે છે: તેમાં મેગ્નેશિયમ હોય છે, જે ચિંતા અને તણાવને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

પેશન ફ્રૂટની ખેતી

પેશન ફ્રૂટની ખેતી એક ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપોષ્ણકટિબંધીય પાક છે, જે તેના સ્વાદિષ્ટ અને સુગંધિત ફળો માટે ઉગાડવામાં આવે છે. આ ફળોનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે જ્યુસ, સ્કવોશ, જામ અને આઈસ્ક્રીમ જેવા ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં થાય છે. પેશન ફ્રૂટની ખેતી ભારતના કર્ણાટક, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ અને કેરળ જેવા પ્રદેશોમાં વધુ જોવા મળે છે.

પેશન ફ્રૂટની ખેતી માટે જરૂરી બાબતો:

• આબોહવા: પેશન ફ્રૂટને ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા માફક આવે છે. વાર્ષિક ૧૫૦૦-૨૫૦૦ મીમી વરસાદ અને ફળ પાકવાના સમયે ૭૦-૮૦% ભેજ આદર્શ છે.
• જમીન: સારી નિતારવાળી, કાર્બનિક તત્વોથી ભરપૂર અને ૬.૦ થી ૭.૫ pH ધરાવતી જમીન શ્રેષ્ઠ છે. રેતાળ લોમ અથવા લોમી જમીન વધુ સારી ગણાય છે. પાણી ભરાઈ રહેતું હોય તેવી જમીન ટાળવી જોઈએ.
• જાતો: મુખ્યત્વે બે પ્રકારની પેશન ફ્રૂટની જાતો જોવા મળે છે:
  • જાંબલી પેશન ફ્રૂટ: ઊંચાઈવાળા વિસ્તારો માટે વધુ અનુકૂળ.
  • પીળું પેશન ફ્રૂટ: નીચાણવાળા વિસ્તારો માટે સારું અને હિમ સામે ઓછી પ્રતિકારક.
  • ભારતમાં ‘કાવેરી’ જેવી હાઇબ્રિડ જાતો પણ ઉપલબ્ધ છે.
• વાવણીનો સમય: જુનથી ઓગસ્ટ દરમિયાનનો ચોમાસાનો સમય વાવણી માટે શ્રેષ્ઠ છે.
• પ્રચાર: બીજ, કલમ અથવા ગ્રાફ્ટિંગ દ્વારા પ્રચાર કરી શકાય છે. બીજ દ્વારા ઉગાડવું સરળ છે, જ્યારે ગ્રાફ્ટિંગથી વધુ જોમવાળા છોડ મળે છે.
• રોપણી: છોડ વચ્ચે ૩ મીટર અને હારમાળા વચ્ચે ૩ મીટરનું અંતર રાખવું જોઈએ. રોપણી એવી રીતે કરવી જોઈએ કે મૂળનો ગુંદો જમીનની સપાટી પર રહે.
• સહારો: પેશન ફ્રૂટના વેલાને વધવા માટે ટેકાની જરૂર પડે છે, જેના માટે ટ્રેલીસ અથવા વાડનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
• પાણી: ખાસ કરીને ફૂલો અને ફળ આવવાના સમયે નિયમિત પાણી આપવું જરૂરી છે.
• ખાતર: છોડના સારા વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમનું સંતુલિત ખાતર આપવું જોઈએ. વાવણી પહેલાં કમ્પોસ્ટ ખાતર ઉમેરવું પણ ફાયદાકારક છે.
• નીંદણ નિયંત્રણ: નીંદણને દૂર કરવા માટે ખેડાણ અને મલ્ચિંગનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
• જીવાતો અને રોગો: પેશન ફ્રૂટમાં ફળમાખી, મીલી બગ્સ અને એફિડ્સ જેવી જીવાતો અને પાંદડાના ટપકાં, મૂળનો સડો અને સુકારો જેવા રોગો લાગી શકે છે, જેનું યોગ્ય સમયે નિયંત્રણ કરવું જરૂરી છે.
• લણણી: ફળો પાકે ત્યારે તેનો રંગ બદલાઈ જાય છે અને તે થોડા નરમ લાગે છે. જાંબલી ફળો લીલામાંથી ઘેરા જાંબલી રંગના અને પીળા ફળો લીલામાંથી પીળા રંગના થઈ જાય છે.

પેશન ફ્રૂટની જાતો

• પેશન ફ્રૂટની મુખ્યત્વે બે વ્યાપારી જાતો છે:
• ૧. જાંબલી પેશન ફ્રૂટ (Purple Passion Fruit – Passiflora edulis Sims):
• આ જાત ઊંચાઈવાળા ઠંડા પ્રદેશો માટે વધુ અનુકૂળ છે.
• તેના ફળો ગોળ અથવા ઈંડાકાર હોય છે અને પાક્યા પછી ઘેરા જાંબલી રંગના થઈ જાય છે.
• ફળોનું વજન આશરે ૩૫-૪૫ ગ્રામ હોય છે.
• તેમાં ૨૫-૩૫% જેટલો જ્યુસ હોય છે.
• તેનો સ્વાદ વધુ સુગંધિત અને ઓછી ખાટો હોય છે, જેના કારણે તે સીધો ખાવા માટે વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે.
• આ જાતના બીજ કાળા રંગના હોય છે.
• તે પાંદડાના ટપકાં, કોલર રોટ, થ્રિપ્સ અને નેમાટોડ્સ સામે સંવેદનશીલ હોય છે.
• કેટલીક પ્રખ્યાત જાંબલી જાતોમાં ‘ઓસ્ટ્રેલિયન પર્પલ’, ‘કોમન પર્પલ’, ‘બ્લેક નાઈટ’, ‘કાહુના’ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
• ૨. પીળું પેશન ફ્રૂટ (Yellow Passion Fruit – Passiflora edulis f. flavicarpa Deg.):
• આ જાત નીચાણવાળા ગરમ પ્રદેશો માટે વધુ યોગ્ય છે અને તે નીચા તાપમાન સામે ઓછી સંવેદનશીલ હોય છે.
• તેના ફળો જાંબલી જાત કરતાં મોટા હોય છે અને પાક્યા પછી પીળા રંગના થઈ જાય છે, જેમાં ક્યારેક લીલા ડાઘ પણ જોવા મળે છે.
• ફળોનું વજન આશરે ૬૦-૯૦ ગ્રામ હોય છે.
• તેમાં જાંબલી જાત કરતાં વધુ (૩૦-૩૫%) જ્યુસ હોય છે, પરંતુ તે વધુ ખાટો હોય છે.
• તેના બીજ ભૂરા રંગના હોય છે.
• તે પાંદડાના ટપકાં અને સુકારા સામે વધુ પ્રતિકારક હોય છે અને થ્રિપ્સ અને નેમાટોડ્સથી ઓછું નુકસાન પામે છે.

પેશન ફ્રૂટનો ઉપયોગ

પેશન ફ્રૂટ એક સ્વાદિષ્ટ અને સુગંધિત ફળ છે, જેનો ઉપયોગ વિવિધ રીતે કરી શકાય છે. અહીં કેટલાક સામાન્ય ઉપયોગો જણાવ્યા છે:

સીધું ખાવું:

• પેશન ફ્રૂટને વચ્ચેથી કાપી લો.
• ચમચીની મદદથી અંદરનો ગર અને બીજ કાઢીને સીધા ખાઈ શકાય છે. તેનો ખાટો-મીઠો સ્વાદ ઘણા લોકોને પસંદ આવે છે.

જ્યુસ અને પીણાં:

• પેશન ફ્રૂટનો ગર અને બીજ મિક્સરમાં નાખીને થોડું પાણી અને ખાંડ ઉમેરીને બ્લેન્ડ કરો.
• ગાળીને બીજ કાઢી લો અને તાજો જ્યુસ પીવો.
• તમે તેને અન્ય ફળોના જ્યુસ સાથે મિક્સ કરીને એક નવો સ્વાદ બનાવી શકો છો.
• તેનો ઉપયોગ સ્કવોશ, શરબત અને કોકટેલમાં પણ થાય છે.

ડેઝર્ટ અને મીઠાઈઓ:

• પેશન ફ્રૂટનો ગર આઈસ્ક્રીમ, યોગર્ટ, પુડિંગ અને કેકમાં સ્વાદ અને સુગંધ ઉમેરવા માટે વપરાય છે.
• તેનો ઉપયોગ ફ્રૂટ સલાડમાં એક અલગ ફ્લેવર લાવે છે.
• પેશન ફ્રૂટની ચટણી પણ બનાવી શકાય છે, જે મીઠી અને ખાટી હોય છે.

જામ અને જેલી:

• પેશન ફ્રૂટના ગર અને બીજને ખાંડ સાથે ઉકાળીને જામ અને જેલી બનાવી શકાય છે.

સોસ અને ડ્રેસિંગ:

• પેશન ફ્રૂટનો પલ્પ સલાડ ડ્રેસિંગ અને માંસ માટેની સોસમાં એક વિશિષ્ટ સ્વાદ ઉમેરે છે. ખાસ કરીને ચિકન અને ડુક્કરના માંસ સાથે તેનો સ્વાદ સારો લાગે છે.

ઔષધીય ઉપયોગ (પરંપરાગત માન્યતાઓ):

• કેટલાક પરંપરાગત દવાઓમાં પેશન ફ્રૂટનો ઉપયોગ શાંતિદાયક અને ઊંઘ લાવવા માટે થાય છે.
• તેના પાંદડા અને વેલાનો ઉપયોગ ચા બનાવવા માટે થાય છે, જે તણાવ ઓછો કરવામાં મદદરૂપ માનવામાં આવે છે. (જો કે, આ અંગે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન મર્યાદિત છે.)

અન્ય ઉપયોગો:

• પેશન ફ્રૂટના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોમાં થાય છે.