પ્લેન્ક (Plank) ના ફાયદા ફક્ત ૧ મિનિટ રોજ કરવાથી શું થાય
| |

પ્લેન્ક (Plank) ના ફાયદા: ફક્ત ૧ મિનિટ રોજ કરવાથી શું થાય?

આજના દોડધામ ભરેલા જીવનમાં ફિટનેસ માટે સમય કાઢવો એ એક મોટો પડકાર બની ગયો છે. લોકો પાસે જીમમાં કલાકો ગાળવાનો સમય નથી હોતો, છતાં દરેક વ્યક્તિને ફિટ અને સ્વસ્થ શરીર જોઈએ છે. જો તમે પણ આ જ પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છો, તો ‘પ્લેન્ક’ (Plank) તમારા માટે એક જાદુઈ કસરત સાબિત થઈ શકે છે. પ્લેન્ક એક એવી કસરત છે જેને કરવા માટે કોઈ સાધનની જરૂર નથી અને તે માત્ર 1 મિનિટમાં તમારા આખા શરીર પર જબરદસ્ત અસર કરે છે.

આ લેખમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે પ્લેન્ક શું છે, રોજ માત્ર એક મિનિટ પ્લેન્ક કરવાથી શરીરમાં કેવા અદ્ભુત ફેરફારો થાય છે, તેને કરવાની સાચી રીત કઈ છે અને કઈ ભૂલો ટાળવી જોઈએ.


પ્લેન્ક (Plank) શું છે?

પ્લેન્ક એક ‘આઇસોમેટ્રિક કોર એક્સરસાઇઝ’ (Isometric Core Exercise) છે. આઇસોમેટ્રિક એટલે કે એવી કસરત જેમાં તમારા સ્નાયુઓ સંકોચાય છે પરંતુ શરીરના સાંધાઓમાં કોઈ હલનચલન થતું નથી. આ કસરતમાં તમારે તમારા શરીરને પુશ-અપ (Push-up) જેવી સ્થિતિમાં રાખવાનું હોય છે અને ચોક્કસ સમય સુધી તે જ સ્થિતિમાં ટકી રહેવાનું હોય છે.

જોકે પ્લેન્ક જોવામાં ખૂબ જ સરળ લાગે છે, પરંતુ જ્યારે તમે તેને 30 સેકન્ડ કે 1 મિનિટ સુધી જાળવી રાખો છો, ત્યારે તમને ખ્યાલ આવે છે કે તે કેટલી અસરકારક અને પડકારજનક છે. આ મુખ્યત્વે તમારા ‘કોર’ (Core – પેટ અને કમરના આસપાસના સ્નાયુઓ) પર કામ કરે છે, પરંતુ તેની સાથે તે ખભા, પીઠ, છાતી અને પગના સ્નાયુઓને પણ મજબૂત બનાવે છે.


રોજ માત્ર 1 મિનિટ પ્લેન્ક કરવાના જબરદસ્ત ફાયદા

જો તમે નિયમિતપણે, દરરોજ માત્ર 60 સેકન્ડ (1 મિનિટ) માટે પ્લેન્ક કરવાનો સંકલ્પ લો છો, તો ધીમે ધીમે તમારા શરીરમાં નીચે મુજબના અવિશ્વસનીય બદલાવો જોવા મળશે:

૧. કોર (Core) સ્નાયુઓ અતિશય મજબૂત બને છે

પ્લેન્ક એ પેટની ચરબી ઘટાડવા અને સિક્સ-પેક એબ્સ (Six-pack abs) બનાવવા માટેની સૌથી ઉત્તમ કસરતોમાંની એક છે. પ્લેન્ક કરવાથી તમારા કોરના તમામ મુખ્ય સ્નાયુ જૂથો સક્રિય થાય છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

  • ટ્રાન્સવર્સ એબ્ડોમિનિસ (Transverse abdominis): આ સ્નાયુઓ ભારે વજન ઉપાડવાની ક્ષમતા વધારે છે.
  • રેક્ટસ એબ્ડોમિનિસ (Rectus abdominis): આ સ્નાયુઓ સિક્સ-પેકનો આકાર આપે છે અને સ્પોર્ટ્સમાં પ્રદર્શન સુધારે છે.
  • ઓબ્લીક સ્નાયુઓ (Oblique muscles): આ સાઇડની ચરબી ઘટાડે છે અને કમરને લવચીક બનાવે છે.
  • ગ્લુટ્સ (Glutes – થાપાના સ્નાયુઓ): આ પીઠને મજબૂત કરે છે અને શરીરને સારો આકાર આપે છે.

૨. પીઠ અને કમરના દુખાવામાં મોટી રાહત (Back Pain Relief)

આજકાલ કમ્પ્યુટર પર સતત બેસી રહેવાથી પીઠ અને કમરના દુખાવાની સમસ્યા સામાન્ય બની ગઈ છે. પ્લેન્ક એક એવી કસરત છે જે તમારી પીઠના સ્નાયુઓ પર વધુ પડતું દબાણ લાવ્યા વિના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે.

૩. મેટાબોલિઝમ (Metabolism) માં ઝડપી વધારો

પ્લેન્ક ભલે સ્થિર કસરત હોય, પરંતુ તે ક્રંચિસ (Crunches) કે સિટ-અપ્સ (Sit-ups) જેવી કસરતો કરતા વધુ કેલરી બાળે છે.

  • દરરોજ પ્લેન્ક કરવાથી તમારા સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે, અને સ્નાયુઓ જેટલા મજબૂત હોય છે, તેટલું જ તમારું મેટાબોલિઝમ ઝડપી બને છે.
  • સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે પ્લેન્ક કર્યા પછી તમે જ્યારે આરામ કરતા હોવ છો અથવા ઊંઘતા હોવ છો, ત્યારે પણ તમારું શરીર કેલરી બર્ન કરવાનું ચાલુ રાખે છે. વજન ઉતારવા માંગતા લોકો માટે આ એક વરદાન છે.

૪. શારીરિક મુદ્રા (Posture) માં સુધારો

જો તમને ખભા ઝુકાવીને ચાલવાની કે બેસવાની આદત છે, તો પ્લેન્ક તમારા માટે શ્રેષ્ઠ છે.

  • પ્લેન્ક તમારા પેટ અને પીઠના સ્નાયુઓને એ રીતે મજબૂત કરે છે કે તમારું શરીર આપોઆપ સીધું રહેવા લાગે છે.
  • તે તમારી ગરદન, ખભા, છાતી અને પીઠને યોગ્ય સ્થિતિમાં (Alignment) રાખવામાં મદદ કરે છે. એક મજબૂત કોરનું પરિણામ હંમેશા એક સીધું અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલું પોશ્ચર હોય છે.

૫. શરીરના સંતુલન (Balance) માં વધારો

શું તમે ક્યારેય એક પગ પર ઊભા રહેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે અને તમારું સંતુલન બગડી ગયું છે? આવું થવાનું મુખ્ય કારણ પેટના સ્નાયુઓ (Core) ની નબળાઈ હોય છે.

  • પ્લેન્ક કરવાથી તમારા સેન્ટર ઓફ ગ્રેવિટી (Center of Gravity) પર નિયંત્રણ આવે છે.
  • નિયમિત પ્લેન્કથી તમારું શારીરિક સંતુલન સુધરે છે, જે રમતગમત અથવા અન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિઓમાં ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.

૬. શરીરની લવચીકતા (Flexibility) વધે છે

પ્લેન્ક માત્ર સ્નાયુઓને મજબૂત જ નથી કરતું, પરંતુ તેમને ખેંચે (Stretch) પણ છે.

  • જ્યારે તમે પ્લેન્ક કરો છો, ત્યારે તમારા ખભા, કોલરબોન (Collarbone) અને પીઠના સ્નાયુઓ ખેંચાય છે.
  • આ ઉપરાંત, તે તમારા પગના પાછળના સ્નાયુઓ (Hamstrings) અને પગની કમાનો (Arches) ને પણ લવચીક બનાવે છે. લવચીક શરીર ઈજાઓનો શિકાર ઓછું બને છે.

૭. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને તણાવ મુક્તિ (Mental Health Benefits)

પ્લેન્કનો માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ સકારાત્મક પ્રભાવ પડે છે.

  • આખો દિવસ ખુરશી પર બેસી રહેવાથી આપણા સ્નાયુઓમાં તણાવ અને જડતા (Stiffness) આવી જાય છે. પ્લેન્ક આ તણાવગ્રસ્ત સ્નાયુઓને ખેંચીને રાહત આપે છે.
  • આ કસરત મગજને શાંત કરે છે અને ચિંતા (Anxiety) તથા ડિપ્રેશનના લક્ષણોને ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે. 1 મિનિટ સુધી ફોકસ જાળવી રાખવાથી તમારી એકાગ્રતા પણ વધે છે.

પ્લેન્ક કરવાની સાચી રીત (How to Do a Perfect Plank)

કોઈપણ કસરતનો પૂરો ફાયદો ત્યારે જ મળે છે જ્યારે તે યોગ્ય રીતે કરવામાં આવે. પ્લેન્ક કરવાની સાચી પદ્ધતિ નીચે મુજબ છે:

  1. સ્થિતિ લો: જમીન પર યોગા મેટ પાથરીને પેટ પર સૂઈ જાવ.
  2. હાથની ગોઠવણી: તમારા બંને હાથની કોણીઓને જમીન પર રાખો. કોણીઓ બરાબર તમારા ખભાની નીચે હોવી જોઈએ. તમારા હાથ (Forearms) જમીન પર સમાંતર હોવા જોઈએ.
  3. પગની ગોઠવણી: તમારા પગના પંજા (Toes) પર વજન લાવીને શરીરને જમીનથી ઉપર ઉઠાવો.
  4. શરીરને સીધું રાખો: તમારું માથું, ગરદન, પીઠ, કમર અને પગ એકદમ સીધી રેખામાં (Straight line) હોવા જોઈએ.
  5. સ્નાયુઓને સક્રિય કરો: તમારા પેટના સ્નાયુઓને અંદરની તરફ ખેંચી રાખો (માનો કે કોઈ તમારા પેટમાં મુક્કો મારવાનું હોય અને તમે પેટ કઠણ કરો છો). તમારા થાપા (Glutes) ને પણ ચુસ્ત રાખો.
  6. દ્રષ્ટિ: જમીન પર, તમારા હાથથી થોડે આગળ જુઓ, જેથી તમારી ગરદન તટસ્થ (Neutral) રહે.
  7. શ્વાસોચ્છવાસ: શ્વાસ રોકી ન રાખો. ધીમે ધીમે અને ઊંડા શ્વાસ લેતા રહો.
  8. સમય: શરૂઆતમાં 20 થી 30 સેકન્ડ સુધી આ સ્થિતિ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરો. ધીમે ધીમે સમય વધારીને 1 મિનિટ (60 સેકન્ડ) સુધી લઈ જાવ.

પ્લેન્કના વિવિધ પ્રકારો (Variations of Plank)

એકવાર તમે સ્ટાન્ડર્ડ પ્લેન્ક (Forearm Plank) માં 1 મિનિટ સુધી રહેતા શીખી જાવ, ત્યારબાદ તમે અન્ય પડકારજનક પ્રકારો અજમાવી શકો છો:

  1. હાઈ પ્લેન્ક (High Plank): આ પુશ-અપની શરૂઆતની સ્થિતિ જેવું છે. જેમાં કોણીને બદલે હાથની હથેળીઓ પર શરીરનું વજન રાખવામાં આવે છે. આનાથી હાથ અને ખભા વધુ મજબૂત થાય છે.
  2. સાઇડ પ્લેન્ક (Side Plank): એક પડખે ફરીને, એક જ હાથની કોણી અને પગની સાઇડ પર શરીરનું વજન રાખીને શરીરને ઉઠાવવું. આ ઓબ્લીક (સાઇડની ચરબી) ઘટાડવા માટે બેસ્ટ છે.
  3. પ્લેન્ક વિથ શોલ્ડર ટેપ (Plank with Shoulder Tap): હાઈ પ્લેન્કની સ્થિતિમાં રહીને વારાફરતી એક હાથથી વિરુદ્ધ દિશાના ખભાને અડકવું. આનાથી સંતુલન અને કોર સ્ટ્રેન્થ ખૂબ વધે છે.
  4. પ્લેન્ક જેક્સ (Plank Jacks): પ્લેન્કની સ્થિતિમાં જમ્પિંગ જેક્સની જેમ પગને દૂર અને ભેગા કરવા. આ એક શ્રેષ્ઠ કાર્ડિયો અને કોર એક્સરસાઇઝ છે જે ઝડપથી વજન ઘટાડે છે.

પ્લેન્ક કરતી વખતે લોકો સામાન્ય રીતે કઈ ભૂલો કરે છે? (Common Mistakes to Avoid)

ખોટી રીતે પ્લેન્ક કરવાથી ફાયદાને બદલે નુકસાન થઈ શકે છે. નીચેની ભૂલો ટાળવી જોઈએ:

  • કમર નીચે ઝુકાવી દેવી (Sagging Hips): જો તમારી કમર જમીન તરફ ઝૂકી જાય છે, તો તેનો અર્થ છે કે તમારો કોર કામ નથી કરી રહ્યો અને બધું દબાણ કમરના નીચેના ભાગ (Lower back) પર આવી રહ્યું છે, જેનાથી દુખાવો થઈ શકે છે.
  • થાપા ઉપર ઉઠાવી લેવા (Piking Hips): કેટલાક લોકો કસરતને સરળ બનાવવા માટે તેમના હિપ્સ (થાપા) ને હવામાં ત્રિકોણની જેમ ઊંચા કરી દે છે. આનાથી પેટ પર દબાણ ઓછું થઈ જાય છે અને કસરતનો ફાયદો મળતો નથી.
  • માથું ઉપર રાખવું: ગરદનને ઊંચી કરીને સામે જોવાથી ગરદનના સ્નાયુઓ ખેંચાઈ શકે છે. હંમેશા નીચે જમીન તરફ જુઓ.
  • શ્વાસ રોકી રાખવા: ઘણા લોકો પ્લેન્ક કરતી વખતે શ્વાસ રોકી લે છે. આનાથી મગજમાં ઓક્સિજનની કમી થઈ શકે છે અને ચક્કર આવી શકે છે. હંમેશા સામાન્ય શ્વાસ લેતા રહો.

પ્લેન્ક અને આહાર (Diet and Plank)

ફક્ત પ્લેન્ક કરવાથી સિક્સ-પેક એબ્સ બની જશે તેવી માન્યતા ખોટી છે. પ્લેન્ક તમારા સ્નાયુઓને મજબૂત અને મોટા કરે છે, પરંતુ જો તમારા પેટ પર ચરબીનું (Fat) થર હશે, તો તે સ્નાયુઓ દેખાશે નહીં.

  • સારા પરિણામો માટે પ્લેન્કની સાથે સ્વસ્થ આહાર લેવો જરૂરી છે.
  • પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક લો, જંક ફૂડ અને ખાંડવાળી વસ્તુઓ ટાળો.
  • પુષ્કળ પાણી પીવો.

સાવચેતીઓ: કોણે પ્લેન્ક કરવાનું ટાળવું જોઈએ?

પ્લેન્ક મોટાભાગના લોકો માટે સુરક્ષિત છે, છતાં અમુક પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે:

  1. જેમને તાજેતરમાં પેટ, કમર કે ખભાની કોઈ સર્જરી થઈ હોય.
  2. ગર્ભવતી મહિલાઓએ (Pregnancy) સાઇડ પ્લેન્ક કે કેટલાક ચોક્કસ પ્લેન્ક ડૉક્ટરની સલાહ વિના ન કરવા જોઈએ.
  3. જેમને હર્નિયા (Hernia) ની સમસ્યા હોય.
  4. જેમને ખભામાં વારંવાર ઈજા થતી હોય (Shoulder injuries).

નિષ્કર્ષ (Conclusion)

પ્લેન્ક (Plank) ખરેખર એક ‘માસ્ટર એક્સરસાઇઝ’ છે. તમારે જીમમાં જવા માટે સમય કાઢવાની કે મોંઘા સાધનો ખરીદવાની જરૂર નથી. તમે ઘરે, ઓફિસમાં કે બગીચામાં, ગમે ત્યાં માત્ર 1 મિનિટ કાઢીને આ કસરત કરી શકો છો.

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *