‘ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ’: મોબાઈલ ગેમિંગ રમતા બાળકોમાં ગરદનનો દુખાવો
આજના સમયમાં મોબાઈલ ફોન અને ટેબ્લેટ બાળકોના મનોરંજન તેમજ અભ્યાસનો પણ એક ભાગ બની ગયા છે. ખાસ કરીને મોબાઈલ ગેમિંગ કરતી વખતે બાળકો ઘણીવાર લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહે છે. ગેમમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતાં તેઓ મોબાઈલને નીચે રાખીને માથું આગળ અને નીચે ઝુકાવી દે છે. આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે ત્યારે ગરદન, ખભા અને ઉપરની પીઠના સ્નાયુઓ પર સતત ભાર પડે છે.
આવી સ્થિતિને સામાન્ય ભાષામાં ‘ટેક્સ્ટ નેક’ અથવા ‘ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ’ કહેવામાં આવે છે. જોકે નામમાં “ટેક્સ્ટ” શબ્દ છે, પરંતુ સમસ્યા માત્ર મેસેજ લખવાથી નથી થતી. મોબાઈલ ગેમિંગ, સોશિયલ મીડિયા, વીડિયો જોવો, ચેટિંગ અને લાંબા સમય સુધી ફોનનો ઉપયોગ પણ તેમાં સામેલ થઈ શકે છે. બાળકો અને કિશોરોમાં લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન તરફ નીચે જોવાની ટેવ ગરદન અને માથાની આગળ વળેલી સ્થિતિ સાથે જોડાયેલી હોવાનું સંશોધનોમાં જોવા મળ્યું છે.
ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ શું છે?
ટેક્સ્ટ નેક સિન્ડ્રોમ કોઈ એક ચોક્કસ બીમારીનું નામ નથી, પરંતુ મોબાઈલ અથવા અન્ય હેન્ડહેલ્ડ ડિવાઇસનો લાંબા સમય સુધી ખોટી પોઝિશનમાં ઉપયોગ કરવાથી ઊભી થતી ગરદન, ખભા અને ઉપરની પીઠની મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ સમસ્યાઓનો સમૂહ સમજવા માટે વપરાતો શબ્દ છે.
સામાન્ય રીતે બાળક મોબાઈલ ગેમ રમતી વખતે:
- માથું આગળ ઝુકાવે છે
- ગરદન નીચે વાળે છે
- ખભા આગળ લાવે છે
- પીઠ વાંકી કરે છે
- કોણીને લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં રાખે છે
- મોબાઈલને છાતી અથવા પેટની નજીક રાખે છે
આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી રહેતાં ગરદનના સ્નાયુઓને સતત કામ કરવું પડે છે. બાળકોમાં મોબાઈલ ઉપયોગ અને ગરદનની વાંકી સ્થિતિ વચ્ચે સંબંધ દર્શાવતાં અભ્યાસો ઉપલબ્ધ છે.
મોબાઈલ ગેમિંગ દરમિયાન ગરદન પર ભાર કેમ વધે છે?
સામાન્ય રીતે માથું શરીરની ઉપર સીધી સ્થિતિમાં હોય ત્યારે ગરદનના સ્નાયુઓ માથાને સંતુલિત રાખે છે. પરંતુ જ્યારે બાળક સતત માથું આગળ અને નીચે ઝુકાવે છે ત્યારે ગરદનના પાછળના સ્નાયુઓને માથાને સ્થિર રાખવા માટે વધુ મહેનત કરવી પડે છે.
મુખ્ય સમસ્યા માત્ર “કેટલા ડિગ્રી ગરદન વળી છે” તે નથી. એક જ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
મોબાઈલ ગેમમાં બાળકનું ધ્યાન ગેમ પર હોવાથી તેને શરીરની સ્થિતિ બદલવાની કે બ્રેક લેવાની યાદ રહેતી નથી. પરિણામે 10–15 મિનિટની રમત ધીમે ધીમે 30 મિનિટ, એક કલાક અથવા તેનાથી વધુ સમય સુધી ચાલી શકે છે.
એક પ્રયોગાત્મક અભ્યાસમાં સ્માર્ટફોન ઉપયોગ દરમિયાન થોડા જ સમયમાં ગરદન અને ધડ આગળ વળવાની સ્થિતિમાં વધારો અને ગરદનના સ્નાયુઓની પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો
બાળકોમાં ટેક્સ્ટ નેકના સામાન્ય લક્ષણો
દરેક બાળકમાં લક્ષણો અલગ હોઈ શકે છે. શરૂઆતમાં સમસ્યા હળવી હોય છે અને બાળક તેને ગંભીરતાથી લેતું નથી.
સામાન્ય લક્ષણોમાં:
1. ગરદનમાં દુખાવો
ગરદનના પાછળના ભાગમાં અથવા બંને બાજુ ખેંચાણ, દુખાવો કે ભાર અનુભવાઈ શકે છે.
2. ગરદનમાં જકડાશ
મોબાઈલ ગેમિંગ પછી બાળક ગરદન ફેરવવામાં અથવા ઉપર-નીચે કરવામાં stiffness અનુભવી શકે છે.
3. ખભામાં દુખાવો
ગરદન સાથે ખભાના સ્નાયુઓ પણ સતત તાણમાં રહેતા હોવાથી ખભામાં ભાર, દુખાવો અથવા થાક આવી શકે છે.
4. ઉપરની પીઠમાં દુખાવો
ખભા આગળ વાળીને બેસવાની ટેવથી upper backના સ્નાયુઓ પર પણ ભાર પડી શકે છે.
5. માથાનો દુખાવો
ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓમાં સતત તાણ કેટલાક બાળકોમાં માથાના દુખાવા સાથે સંકળાઈ શકે છે.
6. હાથમાં થાક અથવા અસ્વસ્થતા
લાંબા સમય સુધી ગેમિંગ કરતી વખતે હાથ, કાંડા અને આંગળીઓમાં થાક પણ અનુભવાઈ શકે છે.
7. શરીરની પોઝિશનમાં ફેરફાર
બાળક ઊભું હોય ત્યારે પણ માથું આગળ અને ખભા આગળની તરફ જોવા મળે તો તેને posture સંબંધિત સમસ્યાનો સંકેત માનવો જોઈએ.
બાળકો અને કિશોરોમાં ટેક્સ્ટ નેક સાથે ગરદન અને ખભાના દુખાવા ઉપરાંત હાથની અસ્વસ્થતા અને અન્ય મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ લક્ષણો પણ નોંધાયા છે.
કયા બાળકોમાં જોખમ વધારે હોઈ શકે?
નીચેની ટેવો ધરાવતા બાળકોમાં જોખમ વધી શકે છે:
- દરરોજ લાંબા સમય સુધી મોબાઈલ ગેમ રમતા હોય
- સતત 30–60 મિનિટ અથવા વધુ સમય સુધી બ્રેક વગર ગેમ રમતા હોય
- મોબાઈલ છાતી અથવા પેટની નીચે રાખતા હોય
- પથારીમાં સૂઈને મોબાઈલ વાપરતા હોય
- ગેમ રમતી વખતે ખભા આગળ રાખતા હોય
- શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી હોય
- સ્કૂલ અને હોમવર્ક માટે પણ લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન વાપરતા હોય
- ગરદન અથવા ખભામાં પહેલેથી દુખાવો હોય
એક અભ્યાસમાં 5–12 વર્ષના બાળકોમાં વધુ સ્માર્ટફોન ઉપયોગ સાથે માથા અને ગરદન વધુ આગળ વળેલી સ્થિતિ જોવા મળી હતી, ખાસ કરીને બેસીને ફોન જોતી વખતે.
સૂઈને મોબાઈલ ગેમ રમવી યોગ્ય છે?
ઘણા બાળકો પથારીમાં પેટના બળે અથવા પીઠ પર સૂઈને મોબાઈલ વાપરે છે. આ આરામદાયક લાગે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી આવી સ્થિતિમાં રહેવાથી ગરદન, ખભા અને હાથની પોઝિશન અસ્વાભાવિક બની શકે છે.
બાળકોમાં સૂઈને સ્માર્ટફોન વાપરવાની પોઝિશન અને મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ લક્ષણો વચ્ચે સંબંધ દર્શાવતો અભ્યાસ પણ પ્રકાશિત થયો છે.
તેથી શક્ય હોય ત્યાં સુધી મોબાઈલનો ઉપયોગ સપોર્ટેડ અને સીધી બેસવાની સ્થિતિમાં કરવો વધુ યોગ્ય છે.
બાળકને મોબાઈલ કેવી રીતે પકડવો જોઈએ?
સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિયમ છે:
મોબાઈલને બાળકના ચહેરા તરફ ઊંચો લાવવો, બાળકના માથાને મોબાઈલ તરફ નીચે ન ઝુકાવવું.
આ માટે:
- સ્ક્રીનને શક્ય હોય તેટલી આંખોની નજીકની ઊંચાઈએ રાખો.
- પીઠને યોગ્ય સપોર્ટ આપો.
- ખભા ઢીલા રાખો.
- ગરદનને લાંબા સમય સુધી આગળ ન ઝુકવા દો.
- બંને હાથનો ઉપયોગ કરવાથી એક હાથ પરનો ભાર ઓછો થઈ શકે છે.
- શક્ય હોય ત્યાં મોટી સ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરી શકાય.
- એક જ સ્થિતિમાં લાંબો સમય ન બેસો.
યોગ્ય પોઝિશન અને વારંવાર બ્રેક ટેક્સ્ટ નેકના જોખમને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
“20-20-20” નિયમ અને બ્રેક
બાળકો માટે માત્ર આંખોને આરામ આપવો જ નહીં, પરંતુ ગરદન અને શરીરની પોઝિશન બદલવી પણ જરૂરી છે.
દરેક ગેમિંગ સેશન દરમિયાન નિયમિત નાના બ્રેક રાખો. ઉદાહરણ તરીકે, 20–30 મિનિટ પછી:
- મોબાઈલ નીચે મૂકો
- ઊભા થાઓ
- થોડું ચાલો
- ખભા હલાવો
- ગરદનને આરામ આપો
- દૂર જુઓ
- પાણી પીવો
કેટલાક સંશોધનોમાં સ્ક્રીન ઉપયોગ વચ્ચે 5–10 મિનિટના postural breaks જેવી વ્યૂહરચનાઓ સૂચવવામાં આવી છે.
બાળકો માટે સરળ ગરદન અને ખભાની કસરતો
જો બાળકને માત્ર હળવો stiffness અથવા થાક હોય અને કોઈ ગંભીર લક્ષણ ન હોય, તો નીચેની હળવી કસરતો ઉપયોગી બની શકે છે.
1. Chin Tuck
બાળક સીધું બેસે.
- આંખો સીધી રાખે.
- ઠોડીને ધીમે પાછળ ખેંચે.
- જાણે “double chin” બનાવવાની કોશિશ કરે તેમ.
- 3–5 સેકન્ડ રાખે.
- ધીમે છોડે.
આ કસરત 8–10 વખત કરી શકાય છે.
2. Shoulder Blade Squeeze
- સીધા બેસો.
- બંને ખભાને પાછળ લો.
- બંને shoulder bladesને હળવેથી નજીક લાવો.
- 5 સેકન્ડ રાખો.
- આરામ કરો.
8–10 વાર કરી શકાય.
3. Neck Rotation
- સીધા બેસો.
- ગરદન ધીમેથી જમણી તરફ ફેરવો.
- આરામથી પાછા મધ્યમાં આવો.
- પછી ડાબી તરફ ફેરવો.
દરેક બાજુ 5–8 વખત કરી શકાય.
ગરદનને જોરથી ખેંચવી, ઝટકો આપવો અથવા દુખાવો થાય ત્યાં સુધી stretch કરવો નહીં.
માતા-પિતાએ કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
બાળકને માત્ર “મોબાઈલ બંધ કર” કહેવું પૂરતું નથી. માતા-પિતાએ ગેમિંગની ટેવને સ્વસ્થ બનાવવી જોઈએ.
ઘર માટે કેટલાક સરળ નિયમો
1. ગેમિંગનો સમય નક્કી કરો:
બાળકને સતત લાંબો સમય ગેમ રમવા ન દો.
2. બ્રેક ફરજિયાત બનાવો:
ગેમ દરમિયાન નિયમિત ઊભા થવાની ટેવ પાડો.
3. મોબાઈલ માટે યોગ્ય જગ્યા રાખો:
બાળક પથારી, જમીન અથવા વાંકી સ્થિતિમાં બેસીને ગેમ ન રમે.
4. શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધારવી:
રમતગમત, ચાલવું, સાયકલિંગ, આઉટડોર ગેમ્સ અને ઉંમરને અનુરૂપ કસરત માટે સમય આપો.
5. માતા-પિતા પોતે ઉદાહરણ બનો:
જો મોટા લોકો સતત ફોનમાં રહેતા હોય તો બાળકોને સ્ક્રીન ઓછું કરવા સમજાવવું મુશ્કેલ બને છે.
ક્યારે ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટને બતાવવું?
જો બાળકને ક્યારેક થોડો થાક લાગે તો સામાન્ય રીતે પોઝિશન બદલવાથી અને આરામથી સુધારો થઈ શકે છે. પરંતુ નીચેના લક્ષણો હોય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ:
- ગરદનનો દુખાવો વારંવાર થાય
- દુખાવો સતત રહે
- દુખાવો ધીમે ધીમે વધતો જાય
- ખભા અથવા હાથમાં દુખાવો ફેલાય
- હાથમાં સુન્નપણું કે ઝણઝણાટી થાય
- હાથમાં નબળાઈ લાગે
- વારંવાર માથાનો દુખાવો થાય
- ગરદન હલાવવામાં નોંધપાત્ર મુશ્કેલી થાય
- ઊંઘ અથવા રોજિંદા કામ પર અસર થાય
- ઇજા પછી ગરદનમાં દુખાવો શરૂ થયો હોય
ખાસ કરીને હાથમાં નબળાઈ, સંવેદનામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર, ચાલવામાં મુશ્કેલી અથવા ગંભીર ઇજા પછી ગરદનનો દુખાવો હોય તો તબીબી મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
શું ટેક્સ્ટ નેકથી ગરદનની હાડકાં કાયમી ખરાબ થઈ જાય છે?
આ બાબતમાં અતિશય ડરવાની જરૂર નથી. “મોબાઈલ જોવાથી બાળકની ગરદન કાયમ માટે વાંકી થઈ જશે” એવો સીધો નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.
સંશોધન દર્શાવે છે કે લાંબા સમય સુધી ખોટી પોઝિશનમાં મોબાઈલનો ઉપયોગ ગરદન અને ખભાના દુખાવા, સ્નાયુઓના તાણ અને postureમાં ફેરફાર સાથે સંકળાઈ શકે છે. પરંતુ લાંબા ગાળાના ગંભીર માળખાકીય નુકસાન અંગેના પુરાવા હજુ સંપૂર્ણ અને નિશ્ચિત નથી. બાળકો અને કિશોરોમાં ઉપલબ્ધ સંશોધનની કેટલીક મર્યાદાઓ પણ છે.
તેથી ડર પેદા કરવા કરતાં સારી ટેવ, યોગ્ય posture, નિયમિત breaks અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ પર ધ્યાન આપવું વધુ યોગ્ય છે.
ગેમિંગ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવું જરૂરી છે?
જરૂરી નથી. ટેક્નોલોજી અને ગેમિંગ બાળકના મનોરંજનનો ભાગ બની શકે છે. સમસ્યા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે ગેમિંગના કારણે:
- ઊંઘ ઘટે,
- શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઘટે,
- અભ્યાસ અથવા રોજિંદા કામમાં ખલેલ પડે,
- બાળક સતત એક જ postureમાં રહે,
- ગરદન અને ખભામાં વારંવાર દુખાવો થાય.
અટલે લક્ષ્ય “ગેમિંગ સંપૂર્ણ બંધ કરવું” નહીં પરંતુ “સ્વસ્થ રીતે ગેમિંગ કરવું” હોવું જોઈએ.
નિષ્કર્ષ
મોબાઈલ ગેમ રમતી વખતે બાળકનું માથું લાંબા સમય સુધી આગળ અને નીચે ઝુકેલું રહેવું ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓ પર અનાવશ્યક ભાર વધારી શકે છે. બાળકોમાં સ્ક્રીન સમય, બેસવાની સ્થિતિ અને ગરદનના forward flexion વચ્ચેનો સંબંધ સંશોધનમાં જોવા મળ્યો છે.
માતા-પિતાએ બાળકની ગેમિંગની ટેવ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. મોબાઈલ આંખોની નજીકની ઊંચાઈએ રાખવો, પીઠને સપોર્ટ આપવો, નિયમિત બ્રેક લેવો, હળવી કસરતો કરવી અને રોજિંદા જીવનમાં પૂરતી શારીરિક પ્રવૃત્તિ જાળવવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે દુખાવો થાય પછી સારવાર શરૂ કરવાની રાહ જોવાને બદલે શરૂઆતથી જ યોગ્ય posture અને screen habits વિકસાવવી વધુ સારી છે. જો બાળકને સતત અથવા વધતો ગરદનનો દુખાવો, હાથમાં ઝણઝણાટી/નબળાઈ કે અન્ય ચિંતાજનક લક્ષણો હોય, તો બાળરોગ નિષ્ણાત, ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાત અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરાવવું જોઈએ.
