ઉભા રહીને પાણી પીવાથી શું ખરેખર ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે
|

ઉભા રહીને પાણી પીવાથી શું ખરેખર ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે?

પાણી આપણા શરીર માટે અત્યંત જરૂરી છે. શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ યોગ્ય રાખવાથી શરીરનું તાપમાન જાળવવામાં, પાચનક્રિયા, લોહીનું પરિભ્રમણ, કિડનીના કાર્ય અને સાંધાઓની સામાન્ય કામગીરીમાં મદદ મળે છે. પરંતુ પાણી પીવાની રીત અંગે સમાજમાં અનેક માન્યતાઓ જોવા મળે છે. તેમાંની એક લોકપ્રિય માન્યતા છે કે ઉભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે અથવા ભવિષ્યમાં ઘૂંટણના સાંધા નબળા પડી જાય છે.

પરંતુ શું આ વાત ખરેખર સાચી છે? શું માત્ર ઊભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણમાં દુખાવો થઈ શકે?

ટૂંકમાં જવાબ છે—ઉભા રહીને પાણી પીવાથી સીધા ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે તેવું સાબિત કરતું વિશ્વસનીય વૈજ્ઞાનિક પુરાવું ઉપલબ્ધ નથી. ગોઠણના દુખાવા પાછળ સામાન્ય રીતે ઉંમર, ઈજા, ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ, વધારે વજન, સ્નાયુઓની નબળાઈ, ખોટી કસરત, લાંબા સમય સુધી વધુ ભાર, સાંધાની અન્ય સમસ્યાઓ વગેરે કારણો હોઈ શકે છે.

ચાલો આ માન્યતા પાછળની હકીકત વિગતવાર સમજીએ.

ઊભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે?

ઘણા લોકો માને છે કે ઊભા રહીને પાણી પીવાથી પાણી શરીરમાં ઝડપથી નીચે જાય છે અને તેના કારણે સાંધાઓને નુકસાન થાય છે. કેટલાક લોકો એવું પણ કહે છે કે ઊભા રહીને પાણી પીવાથી પાણી ગોઠણના સાંધામાં યોગ્ય રીતે પહોંચતું નથી.

આ માન્યતાઓ માટે મજબૂત વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી.

આપણે પાણી પીતા હોઈએ ત્યારે પાણી મોંમાંથી ગળા અને અન્નનળી મારફતે પેટમાં જાય છે. ત્યારબાદ તે પાચનતંત્રમાંથી શોષાઈને શરીરના વિવિધ પ્રવાહી તંત્રનો ભાગ બને છે. પાણી સીધું ગોઠણના સાંધામાં જઈને ત્યાં નુકસાન કરે છે એવું થતું નથી.

અટલે ઊભા રહીને પાણી પીવું અને ગોઠણમાં દુખાવો થવો—આ બંને વચ્ચે સીધો કારણ-પરિણામ સંબંધ સાબિત થયેલો નથી.

તો પછી ગોઠણમાં દુખાવો શા માટે થાય છે?

ગોઠણમાં દુખાવો થવાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે. કેટલાક સામાન્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

1. ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ

ઉંમર વધવાની સાથે ગોઠણના સાંધામાં રહેલું કાર્ટિલેજ ધીમે ધીમે ઘસાઈ શકે છે. તેને ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

તેમાં સામાન્ય રીતે:

  • ગોઠણમાં દુખાવો
  • ચાલવામાં તકલીફ
  • સીડી ચઢતી વખતે દુખાવો
  • લાંબા સમય સુધી બેસ્યા પછી ઊભા થવામાં તકલીફ
  • ગોઠણમાં કડકડાટ
  • સાંધામાં જકડાશ

જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

2. વધારે વજન

શરીરનું વજન વધારે હોય ત્યારે ગોઠણના સાંધા પર ચાલતી વખતે અને સીડી ચઢતી વખતે વધુ ભાર પડી શકે છે. લાંબા સમય સુધી આ વધેલો ભાર ગોઠણની સમસ્યાઓમાં ફાળો આપી શકે છે.

3. જૂની ઈજા

રમતગમત દરમિયાન થયેલી ઈજા, લિગામેન્ટ ઈજા, મેનિસ્કસની સમસ્યા અથવા ફ્રેક્ચર જેવી જૂની ઈજાઓ પછી પણ ગોઠણમાં લાંબા સમય સુધી દુખાવો રહી શકે છે.

4. સ્નાયુઓની નબળાઈ

ગોઠણની આસપાસના સ્નાયુઓ—ખાસ કરીને થાઈના સ્નાયુઓ—નબળા હોય તો ગોઠણને મળતું સપોર્ટ ઓછું થઈ શકે છે. યોગ્ય સ્ટ્રેન્થનિંગ કસરતો ઘણી વ્યક્તિઓ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.

5. ખોટી કસરત અથવા અચાનક વધારે કસરત

લાંબા સમય સુધી કસરત ન કર્યા પછી અચાનક વધારે દોડવું, જમ્પિંગ કરવું અથવા ભારે વર્કઆઉટ શરૂ કરવાથી ગોઠણ પર વધુ ભાર પડી શકે છે.

6. લાંબા સમય સુધી એક જ સ્થિતિમાં રહેવું

લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવું, વારંવાર ઊભા રહેવું અથવા ગોઠણ પર વધુ ભાર મૂકતી પ્રવૃત્તિઓ કરવાથી પણ કેટલાક લોકોમાં દુખાવો વધી શકે છે.

શું બેસીને પાણી પીવું વધારે સારું છે?

પાણી પીતી વખતે બેસવું અનિવાર્ય છે એવું નથી. જો વ્યક્તિ સ્વસ્થ હોય અને આરામથી ઊભી રહીને પાણી પી શકે તો માત્ર ઊભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણને નુકસાન થાય એવું માનવાનું કારણ નથી.

હા, કેટલીક પરિસ્થિતિમાં બેસીને પાણી પીવું વધુ આરામદાયક હોઈ શકે છે. જેમ કે:

  • ચક્કર આવવાની સમસ્યા હોય
  • વૃદ્ધ વ્યક્તિને સંતુલનની તકલીફ હોય
  • ઊભા રહેવામાં મુશ્કેલી હોય
  • સર્જરી અથવા ઈજા પછી ડૉક્ટરે ઊભા રહેવા પર મર્યાદા મૂકી હોય
  • પાણી પીતી વખતે ગળવામાં તકલીફ થતી હોય

આવી સ્થિતિમાં વ્યક્તિએ પોતાની સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.

પાણી પીવાની સાચી રીત શું છે?

પાણી પીતી વખતે સૌથી મહત્વનું છે કે શરીરને પૂરતું પાણી મળે અને વ્યક્તિ આરામથી પાણી પી શકે.

ધીમે અને આરામથી પાણી પીવો

એકસાથે ખૂબ જ ઝડપથી મોટી માત્રામાં પાણી પીવાને બદલે સામાન્ય રીતે ધીમે-ધીમે પાણી પીવું વધુ આરામદાયક રહે છે.

તરસ લાગે ત્યારે પાણી પીવો

તરસ શરીરની પાણીની જરૂરિયાતનો એક મહત્વનો સંકેત છે. ગરમી, કસરત, વધારે પરસેવો અથવા બીમારી દરમિયાન પાણીની જરૂરિયાત વધી શકે છે.

કસરત દરમિયાન હાઇડ્રેશન જાળવો

ચાલવું, દોડવું અથવા કસરત કરતી વખતે વધારે પરસેવો થાય તો પાણીનું સેવન મહત્વનું બને છે. ખૂબ ગરમીમાં લાંબી અથવા ભારે કસરત હોય ત્યારે પ્રવાહી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટની જરૂરિયાત વ્યક્તિ અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.

શું ઊભા રહીને પાણી પીવાથી સાંધામાં પાણી ઓછું પહોંચે છે?

આ પણ એક સામાન્ય ગેરમાન્યતા છે.

સાંધામાં રહેલું પ્રવાહી અને શરીરમાં પાણીનું સંતુલન એક જ પ્રક્રિયા નથી કે તમે પાણી ઊભા રહીને પીધું કે બેસીને, તેના આધારે પાણી સીધું ગોઠણના સાંધામાં પહોંચે.

શરીર પાણીનું શોષણ અને વિતરણ પોતાની જૈવિક પ્રક્રિયા પ્રમાણે કરે છે. તેથી પાણી પીવાની સ્થિતિને કારણે ગોઠણના સાંધામાં પાણીની અછત થઈ જાય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

ગોઠણના દુખાવામાં પાણીની કોઈ ભૂમિકા છે?

શરીરમાં પૂરતું પાણી હોવું સમગ્ર શરીરના સામાન્ય કાર્ય માટે જરૂરી છે. શરીરમાં પ્રવાહીનું યોગ્ય સંતુલન જાળવવું મહત્વપૂર્ણ છે.

પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિને ગોઠણમાં સતત દુખાવો હોય તો માત્ર પાણીનું પ્રમાણ વધારી દેવાથી મૂળ સમસ્યા દૂર થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, જો ગોઠણનો દુખાવો ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ, લિગામેન્ટ ઈજા અથવા સ્નાયુની નબળાઈને કારણે હોય તો તેનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન અને જરૂર મુજબ સારવાર જરૂરી બની શકે છે.

ગોઠણને સ્વસ્થ રાખવા શું કરવું?

માત્ર પાણી પીવાની રીત પર ધ્યાન આપવાને બદલે ગોઠણના સ્વાસ્થ્ય માટે સમગ્ર જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું વધુ મહત્વનું છે.

નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ

દરરોજ ચાલવું, યોગ્ય કસરત કરવી અને લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહેવાનું ટાળવું ઉપયોગી છે.

થાઈના સ્નાયુઓ મજબૂત બનાવો

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા યોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહથી ક્વાડ્રિસેપ્સ, હેમસ્ટ્રિંગ અને હિપ આસપાસના સ્નાયુઓ માટે યોગ્ય કસરતો કરી શકાય છે.

વજન નિયંત્રિત રાખો

જો વજન વધારે હોય તો યોગ્ય આહાર અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ દ્વારા ધીમે-ધીમે વજન ઘટાડવાથી ગોઠણ પરનો ભાર ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.

કસરત પહેલાં તૈયારી કરો

અચાનક ભારે કસરત શરૂ કરવાને બદલે વોર્મ-અપ કરીને ધીમે-ધીમે કસરતની તીવ્રતા વધારવી જોઈએ.

દુખાવો હોય તો તેને અવગણશો નહીં

કસરત દરમિયાન ગોઠણમાં તીવ્ર અથવા વધતો દુખાવો થાય તો કસરત ચાલુ રાખવાને બદલે કારણ સમજવું જરૂરી છે.

ગોઠણના દુખાવા માટે ક્યારે નિષ્ણાતને મળવું?

જો ગોઠણમાં હળવો દુખાવો ક્યારેક થતો હોય તો આરામ, યોગ્ય પ્રવૃત્તિમાં ફેરફાર અને નિષ્ણાતની સલાહ મદદરૂપ થઈ શકે છે. પરંતુ નીચેના લક્ષણો હોય તો તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું યોગ્ય છે:

  • દુખાવો સતત રહે
  • ગોઠણમાં સોજો આવે
  • ગોઠણ લાલ કે ગરમ લાગે
  • ચાલવામાં ભારે મુશ્કેલી થાય
  • ગોઠણ વારંવાર લોક થઈ જાય
  • ગોઠણ અચાનક જવાબ આપી દે
  • ઈજા પછી ગંભીર દુખાવો થાય
  • ગોઠણનો આકાર અસામાન્ય લાગે
  • થોડા દિવસોમાં દુખાવો ઓછો થવાને બદલે વધતો જાય

આવા કિસ્સામાં ઓર્થોપેડિક ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ દ્વારા યોગ્ય તપાસ કરાવવી જરૂરી બની શકે છે.

ઊભા રહીને પાણી પીવા અંગે 5 સામાન્ય માન્યતાઓ

માન્યતા 1: ઊભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે.
હકીકત: તેનો સીધો સંબંધ સાબિત કરતો મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.

માન્યતા 2: ઊભા રહીને પીેલું પાણી સીધું ગોઠણને નુકસાન કરે છે.
હકીકત: પાણી શરીરમાં શોષાઈને વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે; તે સીધું ગોઠણને નુકસાન કરતું નથી.

માન્યતા 3: બેસીને પાણી પીવાથી ગોઠણની દરેક સમસ્યા અટકી જાય છે.
હકીકત: ગોઠણના સ્વાસ્થ્ય માટે વજન, કસરત, સ્નાયુશક્તિ, ઉંમર, ઈજા અને અન્ય પરિબળો વધારે મહત્વ ધરાવે છે.

માન્યતા 4: ગોઠણમાં દુખાવો હોય તો પાણી વધારે પીવાથી દુખાવો મટી જશે.
હકીકત: પૂરતું હાઇડ્રેશન મહત્વનું છે, પરંતુ ગોઠણના દુખાવાના મૂળ કારણ પ્રમાણે સારવાર જરૂરી છે.

માન્યતા 5: પાણી પીવાની એક જ ‘સાચી’ સ્થિતિ છે.
હકીકત: સામાન્ય રીતે વ્યક્તિ આરામદાયક અને સલામત સ્થિતિમાં પાણી પી શકે છે. ખાસ તબીબી સ્થિતિમાં નિષ્ણાતની સલાહનું પાલન કરવું જોઈએ.

અંતિમ વાત

ઉભા રહીને પાણી પીવાથી ગોઠણમાં દુખાવો થાય છે એવી માન્યતા મુખ્યત્વે લોકપ્રચલિત માન્યતા છે, પરંતુ તેને સમર્થન આપતો મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી. ગોઠણના દુખાવાનું કારણ શોધતી વખતે પાણી પીવાની સ્થિતિ કરતાં ઉંમર, વજન, ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ, જૂની ઈજા, સ્નાયુઓની નબળાઈ, કસરતની રીત અને અન્ય તબીબી પરિબળો પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ.

પાણી શરીર માટે જરૂરી છે, તેથી દિવસ દરમિયાન પોતાની જરૂરિયાત પ્રમાણે પૂરતું પાણી પીવું મહત્વપૂર્ણ છે. પાણી બેસીને પીવું કે ઊભા રહીને—આ કરતાં સલામત રીતે, આરામથી અને યોગ્ય માત્રામાં પાણી પીવું વધુ મહત્વનું છે.

જો ગોઠણમાં વારંવાર અથવા સતત દુખાવો રહેતો હોય તો તેને માત્ર પાણી પીવાની રીત સાથે જોડવાને બદલે યોગ્ય તબીબી અથવા ફિઝિયોથેરાપી મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ સમજદારીભર્યું છે..

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *