ACL સર્જરી પછી: ઘૂંટણની લિગામેન્ટ સર્જરી પછી ફરીથી રમવા માટે કેટલો સમય લાગે?
ઘૂંટણમાં થયેલી ACL (Anterior Cruciate Ligament) ઈજા ખેલાડીઓ તેમજ સક્રિય જીવનશૈલી ધરાવતા લોકોમાં ખૂબ જ સામાન્ય છે. ક્રિકેટ, ફૂટબોલ, કબડ્ડી, બાસ્કેટબોલ, બેડમિન્ટન અથવા જિમ દરમિયાન અચાનક વળાંક લેતા, જમ્પ કરીને ખોટી રીતે ઉતરતા અથવા ઘૂંટણ પર વધુ દબાણ આવતાં ACL ફાટી શકે છે.
ACL ફાટ્યા પછી ઘણી વખત દર્દીને સર્જરી કરાવવાની જરૂર પડે છે. સર્જરી સફળ થયા પછી મોટાભાગના દર્દીઓનો સૌથી મોટો પ્રશ્ન હોય છે:
“હું ફરીથી દોડી શકીશ?”
“હું ફરીથી ક્રિકેટ અથવા ફૂટબોલ ક્યારે રમી શકીશ?”
“શું સર્જરી પછી પહેલાની જેમ રમતગમત કરી શકીશ?”
આ લેખમાં ACL સર્જરી પછીની સંપૂર્ણ રિકવરી, ફિઝિયોથેરાપી, રમતમાં પાછા ફરવાનો યોગ્ય સમય અને જરૂરી સાવચેતીઓ વિશે વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે.
ACL શું છે?
ACL એટલે Anterior Cruciate Ligament, જે ઘૂંટણની અંદર આવેલું એક મજબૂત લિગામેન્ટ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય:
- ઘૂંટણને સ્થિર રાખવું
- દોડતી વખતે સંતુલન જાળવવું
- અચાનક દિશા બદલતી વખતે ઘૂંટણને સુરક્ષિત રાખવું
- જમ્પિંગ અને લેન્ડિંગ દરમિયાન ઘૂંટણને ટેકો આપવો
ACL ફાટી જાય ત્યારે ઘૂંટણ અસ્થિર બની જાય છે અને રમત દરમિયાન વારંવાર ઘૂંટણ વળી જવાનો અનુભવ થઈ શકે છે.
ACL સર્જરી શા માટે કરવામાં આવે છે?
બધા ACL દર્દીઓને સર્જરીની જરૂર પડતી નથી. પરંતુ નીચેની પરિસ્થિતિમાં સર્જરીની સલાહ આપવામાં આવે છે:
- યુવાન ખેલાડી
- નિયમિત રમતગમત કરનાર વ્યક્તિ
- ઘૂંટણ વારંવાર વળી જતું હોય
- સંપૂર્ણ ACL Tear
- અન્ય લિગામેન્ટ અથવા મેનિસ્કસની ઈજા સાથે ACL Injury
સર્જરી દરમિયાન નવા ગ્રાફ્ટ દ્વારા ACL ફરીથી બનાવવામાં આવે છે.
ACL સર્જરી પછીનો પહેલો અઠવાડિયો
સર્જરી પછીના શરૂઆતના દિવસો સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
આ સમય દરમિયાન ધ્યાન રાખવું:
- દુખાવો અને સોજો ઓછો કરવો
- ઘૂંટણ સીધું રાખવાની શરૂઆત
- વોકર અથવા ક્રચીસથી ચાલવું
- ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વજન આપવું
- આઇસ પેકનો ઉપયોગ
- નિયમિત દવાઓ લેવી
આ તબક્કામાં વધુ દોડધામ કરવી યોગ્ય નથી.
ACL સર્જરી પછી ફિઝિયોથેરાપી કેમ જરૂરી છે?
ઘણા દર્દીઓ માને છે કે સર્જરી થઈ ગઈ એટલે સારવાર પૂરી થઈ ગઈ.
હકીકતમાં એવું નથી.
ACL સર્જરીની સફળતામાં લગભગ અડધાથી વધુ ભાગ ફિઝિયોથેરાપીનો હોય છે.
યોગ્ય રિહેબિલિટેશન વગર:
- ઘૂંટણ જકડાઈ શકે
- સ્નાયુઓ નબળા રહી જાય
- ફરી ઈજા થવાની શક્યતા વધે
- રમતમાં પાછા ફરવામાં મુશ્કેલી પડે
ACL સર્જરી પછી રિકવરીના તબક્કા
પ્રથમ તબક્કો (0 થી 2 અઠવાડિયા)
મુખ્ય લક્ષ્ય:
- દુખાવો ઘટાડવો
- સોજો ઓછો કરવો
- ઘૂંટણ સીધું કરવું
- હળવી કસરતો શરૂ કરવી
સામાન્ય કસરતો:
- Ankle Pumps
- Quad Sets
- Straight Leg Raise
- Heel Slides
બીજો તબક્કો (2 થી 6 અઠવાડિયા)
આ સમય દરમિયાન:
- ચાલવાની રીત સુધારવી
- ઘૂંટણ વધુ વાળવું
- સ્નાયુ મજબૂત બનાવવા
- સંતુલન સુધારવું
આ તબક્કામાં દર્દી સામાન્ય ચાલવાની શરૂઆત કરી શકે છે.
ત્રીજો તબક્કો (6 થી 12 અઠવાડિયા)
આ સમયગાળા દરમિયાન:
- સ્ટેશનરી સાઇકલ
- હળવી સ્ક્વોટ્સ
- સ્ટેપ અપ કસરતો
- સંતુલનની કસરતો
- હિપ અને કોર મજબૂત બનાવવાની કસરતો
ઘૂંટણ હવે વધુ મજબૂત બનવાનું શરૂ કરે છે.
ચોથો તબક્કો (3 થી 6 મહિના)
આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમય હોય છે.
આ દરમિયાન:
- હળવી દોડ
- લંજેસ
- જમ્પિંગ ડ્રિલ્સ
- એજિલિટી ટ્રેનિંગ
- રમત માટેની ખાસ કસરતો
દરેક દર્દી આ તબક્કે દોડી શકે એવું જરૂરી નથી.
પાંચમો તબક્કો (6 થી 9 મહિના)
હવે રમત માટે શરીરને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ દરમિયાન:
- સ્પ્રિન્ટ
- દિશા બદલવાની પ્રેક્ટિસ
- એક પગ પર જમ્પ
- સ્પોર્ટ્સ ડ્રિલ્સ
- સંપૂર્ણ ફિટનેસ ટેસ્ટ
આ તબક્કામાં ઘૂંટણની તાકાત લગભગ સામાન્ય સ્તરે પહોંચે છે.
ACL સર્જરી પછી ફરીથી રમવા માટે કેટલો સમય લાગે?
આ પ્રશ્નનો એક જ જવાબ નથી.
સામાન્ય રીતે:
- ઓફિસનું કામ: 2 થી 4 અઠવાડિયા
- સામાન્ય ચાલવું: 4 થી 6 અઠવાડિયા
- હળવી સાઇકલિંગ: 6 થી 8 અઠવાડિયા
- ધીમું દોડવું: 3 થી 4 મહિના
- હળવી રમતની પ્રેક્ટિસ: 5 થી 6 મહિના
- સંપૂર્ણ રમતમાં વાપસી: 9 થી 12 મહિના
ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પોર્ટ્સ મેડિસિન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ACL સર્જરી પછી ઓછામાં ઓછા 9 મહિના પૂર્ણ થયા પછી અને જરૂરી ટેસ્ટ પાસ કર્યા પછી જ સંપૂર્ણ રમતમાં પરત ફરવું વધુ સુરક્ષિત રહે છે.
રમતમાં પાછા ફરતા પહેલા કયા ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે?
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ અથવા ઓર્થોપેડિક સર્જન સામાન્ય રીતે નીચેના ટેસ્ટ કરે છે:
- Single Leg Hop Test
- Triple Hop Test
- Strength Testing
- Balance Test
- Functional Movement Assessment
ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે ઈજાગ્રસ્ત પગની શક્તિ સ્વસ્થ પગની સરખામણીમાં ઓછામાં ઓછી 90% અથવા તેથી વધુ હોવી જોઈએ.
કઈ બાબતો રિકવરીને ધીમી બનાવી શકે?
જો નીચેની બાબતો હોય તો રમતમાં પરત ફરવામાં વધુ સમય લાગી શકે:
- નિયમિત ફિઝિયોથેરાપી ન કરવી
- વધુ વજન
- ધુમ્રપાન
- ડાયાબિટીસ
- મેનિસ્કસની સાથે ઈજા
- ફરીથી પડી જવું
- ખૂબ વહેલા દોડવાની શરૂઆત
ACL સર્જરી પછી કઈ કસરતો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે?
ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની દેખરેખ હેઠળ નીચેની કસરતો ખૂબ ઉપયોગી છે:
- Quadriceps Strengthening
- Hamstring Strengthening
- Glute Strengthening
- Core Stability Exercises
- Balance Training
- Proprioception Exercises
- Plyometric Training
- Sport Specific Drills
યોગ્ય સમયે યોગ્ય કસરત કરવાથી ફરી ઈજા થવાનું જોખમ ઘટે છે.
ACL સર્જરી પછી શું કરવું જોઈએ?
- ડૉક્ટર અને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહનું પાલન કરો.
- નિયમિત કસરતો કરો.
- સોજો થાય તો આરામ અને આઇસ પેકનો ઉપયોગ કરો.
- પ્રોટીન અને કેલ્શિયમયુક્ત આહાર લો.
- પૂરતી ઊંઘ લો.
- વજન નિયંત્રણમાં રાખો.
- રમતમાં ઉતાવળ ન કરો.
શું ન કરવું?
- દુખાવો હોવા છતાં દોડવું નહીં.
- ડૉક્ટરની મંજૂરી વગર રમત શરૂ ન કરવી.
- કસરત અચાનક બંધ ન કરવી.
- ભારે વજન વહેલું ઉઠાવવું નહીં.
- ઘૂંટણમાં અસ્થિરતા અનુભવાય તો અવગણના ન કરવી.
ACL સર્જરી પછી ખોરાકનું મહત્વ
સારી રિકવરી માટે સંતુલિત આહાર જરૂરી છે.
ખોરાકમાં સામેલ કરો:
- દૂધ અને દૂધની બનાવટો
- દાળ અને કઠોળ
- ઈંડા (જો લેતા હો તો)
- લીલા શાકભાજી
- તાજાં ફળ
- સૂકા મેવાં
- પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક
- પૂરતું પાણી
સારી પોષણશક્તિ ઘા ઝડપથી ભરવામાં અને સ્નાયુ મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
શું ACL સર્જરી પછી ફરીથી પહેલાની જેમ રમત રમી શકાય?
હા.
જો:
- સર્જરી સફળ થઈ હોય
- સંપૂર્ણ ફિઝિયોથેરાપી કરવામાં આવી હોય
- સ્નાયુઓ પૂરતા મજબૂત બન્યા હોય
- જરૂરી ફિટનેસ ટેસ્ટ પાસ કર્યા હોય
- ડૉક્ટરની મંજૂરી મળી હોય
તો ઘણા ખેલાડીઓ ફરીથી તેમની મનપસંદ રમત સફળતાપૂર્વક રમી શકે છે.
ક્યારે તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
સર્જરી પછી નીચેના લક્ષણો દેખાય તો તરત જ તબીબી સલાહ લો:
- ખૂબ વધારે સોજો
- અસહ્ય દુખાવો
- ઘામાંથી પાણી અથવા પૂ નીકળવું
- તાવ આવવો
- પગમાં વધારે લાલાશ
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
- ઘૂંટણ વારંવાર વળી જવું
નિષ્કર્ષ
ACL સર્જરી સફળ રિકવરી તરફનું માત્ર પહેલું પગલું છે. સાચી સફળતા માટે નિયમિત ફિઝિયોથેરાપી, યોગ્ય કસરતો, સંતુલિત આહાર અને ધીરજ ખૂબ જરૂરી છે. મોટાભાગના દર્દીઓ 9 થી 12 મહિનામાં રમતમાં સુરક્ષિત રીતે પાછા ફરી શકે છે, પરંતુ સમય દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ હોઈ શકે છે. ઉતાવળમાં રમત શરૂ કરવાથી ફરી ACL ઈજા થવાનું જોખમ વધી શકે છે. તેથી હંમેશા તમારા ઓર્થોપેડિક સર્જન અને ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ મુજબ જ આગળ વધો.
