બાળપણનું મેદસ્વીપણું (Childhood Obesity) જિમમાં કસરત ક્યારથી શરૂ કરાવાય
| | |

બાળપણનું મેદસ્વીપણું (Childhood Obesity): જિમમાં કસરત ક્યારથી શરૂ કરાવાય?

આજના સમયમાં બાળકોમાં વધતું વજન અને મેદસ્વીપણું માતા-પિતા માટે ચિંતાનો વિષય બની રહ્યું છે. મોબાઇલ, ટીવી અને કમ્પ્યુટર સામે લાંબો સમય પસાર કરવો, બહાર રમવાનું ઘટવું, પેકેટ ફૂડ અને મીઠાં પીણાંનું વધતું સેવન તથા ઊંઘની અનિયમિતતા જેવા પરિબળો બાળકોના વજન પર અસર કરી શકે છે.

બાળકનું વજન વધ્યું હોય ત્યારે ઘણા માતા-પિતાને પ્રશ્ન થાય છે કે “બાળકને જિમમાં કસરત ક્યારથી શરૂ કરાવવી?” શું નાની ઉંમરમાં વેઇટ ટ્રેનિંગ સુરક્ષિત છે? શું બાળકને પુખ્ત વ્યક્તિની જેમ ટ્રેડમિલ કે ભારે ડમ્બેલ કરાવવા જોઈએ?

સાચો જવાબ એ છે કે બાળક માટે કસરતનો હેતુ માત્ર વજન ઘટાડવાનો ન હોવો જોઈએ. બાળકની ઉંમર, વિકાસ, શારીરિક ક્ષમતા અને માનસિક સ્થિતિ પ્રમાણે યોગ્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ પસંદ કરવી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

બાળપણનું મેદસ્વીપણું શું છે?

બાળપણમાં મેદસ્વીપણું એટલે બાળકની ઉંમર અને લિંગ પ્રમાણે તેના શરીરમાં જરૂરી કરતાં વધારે ચરબીનું પ્રમાણ હોવું. બાળકોમાં માત્ર પુખ્ત વ્યક્તિઓની જેમ BMI નંબર જોઈને નિર્ણય લેવાતો નથી. સામાન્ય રીતે બાળકનું BMI-for-age percentile અને તેની વૃદ્ધિની ગતિને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

બાળકનું વજન ઝડપથી વધી રહ્યું હોય, ઊંચાઈની સરખામણીમાં વજન ઘણું વધારે હોય અથવા ડૉક્ટરને બાળકના વિકાસ વિશે ચિંતા હોય તો બાળરોગ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.

બાળકોમાં વજન વધવાના મુખ્ય કારણો

બાળપણનું મેદસ્વીપણું એક જ કારણથી થતું નથી. અનેક પરિબળો મળીને તેમાં ફાળો આપી શકે છે.

  • લાંબો સ્ક્રીન ટાઈમ
  • બહાર રમવાની અને દોડવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો
  • વારંવાર ફાસ્ટ ફૂડ અથવા અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું સેવન
  • વધુ ખાંડવાળા પીણાં અને પેકેજ્ડ જ્યુસ
  • અનિયમિત ઊંઘ
  • સતત બેઠાડુ જીવનશૈલી
  • મોટા પ્રમાણમાં ખાવાની ટેવ
  • પરિવારની જીવનશૈલી અને ખાવાની ટેવો
  • કેટલીક દવાઓ અથવા તબીબી પરિસ્થિતિઓ
  • ભાવનાત્મક તણાવ અને બોરડમને કારણે ખાવું

તેથી માત્ર “જિમમાં મોકલવાથી” સમસ્યાનું સંપૂર્ણ સમાધાન થતું નથી.

જિમમાં કસરત કઈ ઉંમરથી શરૂ કરાવી શકાય?

બાળકને શારીરિક પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવા માટે કોઈ એક ચોક્કસ “જિમ ઉંમર” નક્કી નથી. ઉંમર કરતાં કસરતનો પ્રકાર, દેખરેખ અને બાળકની વિકાસની સ્થિતિ વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

નાના બાળકો માટે જિમ કરતાં રમતો, દોડવું, કૂદવું, સાયકલ ચલાવવી, તરવું, બોલની રમતો અને અન્ય આનંદદાયક પ્રવૃત્તિઓ વધુ યોગ્ય હોય છે.

3થી 5 વર્ષ

આ ઉંમરે બાળકોને ઔપચારિક જિમ વર્કઆઉટ કરાવવાની જરૂરિયાત સામાન્ય રીતે હોતી નથી. બાળકને દિવસ દરમિયાન સક્રિય રહેવા પ્રોત્સાહિત કરવું જોઈએ.

ઉદાહરણ તરીકે:

  • દોડવાની રમતો
  • બોલ સાથે રમવું
  • કૂદકૂદ
  • નૃત્ય
  • પાર્કમાં રમવું
  • ચઢવા-ઉતરવાની સલામત પ્રવૃત્તિઓ

આ ઉંમરે મુખ્ય ઉદ્દેશ મૂવમેન્ટને મજેદાર બનાવવાનો હોવો જોઈએ.

6થી 9 વર્ષ

આ ઉંમરે બાળકની શારીરિક ક્ષમતા ધીમે ધીમે વિકસે છે. રમતગમત અને બોડી-વેઇટ આધારિત સરળ કસરતો શરૂ કરાવી શકાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે:

  • સ્ક્વોટ
  • સરળ લંજ
  • વોલ પુશ-અપ
  • પ્લેન્કના સરળ પ્રકાર
  • બેલેન્સ એક્સરસાઇઝ
  • દોડવું અને જમ્પિંગ
  • સાયકલિંગ
  • સ્વિમિંગ

જો જિમમાં લઈ જવામાં આવે તો બાળક માટે ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલા પ્રોગ્રામ અને યોગ્ય પ્રશિક્ષકની દેખરેખ હોવી જોઈએ.

10થી 12 વર્ષ

આ ઉંમરે બાળક વધુ સંકલિત રીતે કસરત શીખી શકે છે. બોડી-વેઇટ એક્સરસાઇઝ સાથે હળવા રેઝિસ્ટન્સ બેન્ડ અથવા ખૂબ હળવા વજનનો ઉપયોગ યોગ્ય ટેકનિક શીખવવા માટે કરી શકાય છે.

અહીં ભાર ટેકનિક અને મૂવમેન્ટ ક્વોલિટી પર હોવો જોઈએ, ભારે વજન ઉઠાવવા પર નહીં.

13થી 15 વર્ષ

કિશોરાવસ્થામાં બાળકની શક્તિ અને શરીરની રચનામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થવા લાગે છે. યોગ્ય પ્રશિક્ષકની દેખરેખમાં સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ વધુ વ્યવસ્થિત રીતે કરી શકાય છે.

પરંતુ દરેક બાળકનો વિકાસ અલગ હોય છે. તેથી ઉંમર એકમાત્ર માપદંડ ન હોવો જોઈએ.

16 વર્ષ અને ત્યાર પછી

આ ઉંમરે યોગ્ય ટેકનિક, તાલીમનું પ્રમાણ, આરામ, પોષણ અને વ્યક્તિગત ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને વધુ સંપૂર્ણ જિમ પ્રોગ્રામ બનાવી શકાય છે.

તેમ છતાં ભારે વજન, પાવરલિફ્ટિંગ અથવા ખૂબ જ તીવ્ર તાલીમ શરૂ કરતાં પહેલાં યોગ્ય માર્ગદર્શન જરૂરી છે.

શું બાળકો માટે વેઇટ ટ્રેનિંગ સુરક્ષિત છે?

યોગ્ય રીતે અને યોગ્ય દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે તો બાળકો અને કિશોરો માટે રેઝિસ્ટન્સ અથવા સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ ઉપયોગી હોઈ શકે છે. પરંતુ અહીં “વેઇટ ટ્રેનિંગ”નો અર્થ બાળકને ભારે ડમ્બેલ ઉઠાવડાવવો એવો નથી.

સુરક્ષિત સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગમાં સામાન્ય રીતે:

  • યોગ્ય વોર્મ-અપ
  • સરળ મૂવમેન્ટ પેટર્ન
  • યોગ્ય ટેકનિક
  • હળવો રેઝિસ્ટન્સ
  • નિયંત્રિત મૂવમેન્ટ
  • પૂરતો આરામ
  • પ્રશિક્ષિત વ્યક્તિની દેખરેખ

મુખ્ય બાબતો છે.

વજન વધારવા કરતાં કસરત કરવાની સાચી રીત વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

બાળક માટે કઈ કસરતો ઉપયોગી છે?

મેદસ્વી બાળક માટે કસરત એવી હોવી જોઈએ જે તેને ગમે અને લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખી શકે.

1. એરોબિક કસરત

ઝડપી ચાલવું, સાયકલિંગ, સ્વિમિંગ, દોડવું, ડાન્સ અને રમતો હૃદય અને ફેફસાંની ક્ષમતા સુધારવામાં મદદ કરે છે.

2. સ્ટ્રેન્થ એક્સરસાઇઝ

સ્ક્વોટ, વોલ પુશ-અપ, સ્ટેપ-અપ અને હળવી રેઝિસ્ટન્સ બેન્ડ કસરતો શરીરની શક્તિ વધારવામાં મદદ કરી શકે છે.

3. બેલેન્સ અને કોઓર્ડિનેશન

એક પગ પર ઊભા રહેવું, બેલેન્સ ગેમ્સ અને રમતગમતની પ્રવૃત્તિઓ બાળકના મોટર સ્કિલ્સ વિકસાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

4. લવચીકતા

યોગ્ય સ્ટ્રેચિંગ અને રમતો દ્વારા શરીરની લવચીકતા જાળવી શકાય છે.

બાળકને “વજન ઘટાડવા” માટે કસરત કરાવવી કે “ફિટનેસ” માટે?

આ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે.

બાળકને વારંવાર “તું જાડું છે”, “વજન ઘટાડવું પડશે” અથવા “તારે ડાયેટ કરવી પડશે” જેવા શબ્દો કહેવા ટાળવા જોઈએ. આવા શબ્દોથી બાળકમાં શરીર વિશે નકારાત્મક વિચાર, શરમ અથવા ખાવા સાથેની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.

તેના બદલે માતા-પિતા કહી શકે:

“ચાલ, આપણે સાથે મળીને વધુ સક્રિય બનીએ.”

બાળકનું ધ્યાન વજન કરતાં:

  • શક્તિ
  • ફિટનેસ
  • સારી ઊંઘ
  • સારી એનર્જી
  • રમતગમત
  • સ્વસ્થ ખોરાક
  • આત્મવિશ્વાસ

પર રાખવું વધુ યોગ્ય છે.

માત્ર જિમ નહીં, આખી જીવનશૈલી બદલવી જરૂરી

બાળપણના મેદસ્વીપણામાં કસરત સાથે ખોરાક અને દૈનિક રૂટિન પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

ખોરાકમાં ધ્યાન રાખવું

બાળકના આહારમાં શાકભાજી, ફળ, દાળ, કઠોળ, દહીં, દૂધ, સંપૂર્ણ અનાજ અને યોગ્ય પ્રોટીનના સ્ત્રોતોનો સમાવેશ કરી શકાય.

જ્યારે શક્ય હોય ત્યારે:

  • પાણીને મીઠાં પીણાં કરતાં પ્રાથમિકતા આપો.
  • પેકેટ સ્નેક્સનું પ્રમાણ ઘટાડો.
  • નાસ્તો છોડવાની ટેવ ટાળો.
  • ઘરે સંતુલિત ભોજન આપો.
  • બાળકને ભૂખ અને તૃપ્તિના સંકેતો સમજવા પ્રોત્સાહિત કરો.

બાળક માટે કડક “ક્રેશ ડાયેટ” અથવા ખૂબ ઓછું ખાવાની પદ્ધતિ યોગ્ય નથી, કારણ કે બાળક હજુ વૃદ્ધિ અને વિકાસના તબક્કામાં હોય છે.

સ્ક્રીન ટાઈમ પણ મહત્વપૂર્ણ છે

મોબાઇલ, ટેબ્લેટ, ટીવી અને ગેમિંગમાં લાંબો સમય પસાર થવાથી બાળકનો સક્રિય સમય ઘટી શકે છે.

માતા-પિતા માટે એક સરળ નિયમ છે:

“સ્ક્રીન પછી મૂવમેન્ટ.”

ઉદાહરણ તરીકે લાંબા સમય સુધી ગેમ રમ્યા પછી થોડો સમય બહાર રમવા, ચાલવા અથવા અન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવા પ્રોત્સાહિત કરી શકાય.

ઊંઘનું મહત્વ

પૂરતી ઊંઘ પણ બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે. અનિયમિત અથવા અપૂરતી ઊંઘ બાળકની ભૂખ, મૂડ અને દૈનિક પ્રવૃત્તિના પેટર્નને અસર કરી શકે છે.

તેથી ઉંમર પ્રમાણે પૂરતી અને નિયમિત ઊંઘ માટે રૂટિન બનાવવું જોઈએ.

ક્યારે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી?

જો મેદસ્વી બાળકને:

  • ઘૂંટણ અથવા પગમાં વારંવાર દુખાવો
  • કમરનો દુખાવો
  • દોડવામાં મુશ્કેલી
  • ઝડપથી થાક લાગવો
  • સંતુલનની સમસ્યા
  • ચાલવાની રીતમાં ફેરફાર
  • ફ્લેટ ફૂટ
  • રમતગમત દરમિયાન વારંવાર ઈજા
  • શારીરિક પ્રવૃત્તિથી ડર અથવા અચકાટ

હોય તો બાળરોગ નિષ્ણાત અને જરૂર મુજબ પીડિયાટ્રિક ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી ઉપયોગી થઈ શકે છે.

ફિઝિયોથેરાપિસ્ટ બાળકની મૂવમેન્ટ, શક્તિ, લવચીકતા, બેલેન્સ અને ફંક્શનલ ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરીને ઉંમર અને ક્ષમતા પ્રમાણે કસરતનો કાર્યક્રમ બનાવી શકે છે.

કઈ ભૂલો માતા-પિતાએ ટાળવી જોઈએ?

બાળકને ફિટ બનાવવા માટે ઉતાવળમાં નીચેની ભૂલો ન કરવી:

  1. પુખ્ત વ્યક્તિની જિમ રૂટિન બાળકને આપવી.
  2. ભારે વજનથી શરૂઆત કરાવવી.
  3. પ્રશિક્ષક વિના મશીનનો ઉપયોગ કરાવવો.
  4. માત્ર વજનના કાંટા પર ધ્યાન આપવું.
  5. બાળકને ભૂખ્યા રાખીને વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવો.
  6. કસરતને સજા તરીકે ઉપયોગ કરવો.
  7. બાળકની તુલના બીજા બાળકો સાથે કરવી.
  8. દુખાવો થાય છતાં કસરત ચાલુ રાખવી.
  9. સપ્લિમેન્ટ અથવા વજન ઘટાડવાના ઉત્પાદનો પોતાની રીતે આપવાં.
  10. બાળકની માનસિક સ્થિતિ અને આત્મવિશ્વાસને અવગણવો.

માતા-પિતાએ શું કરવું?

બાળકને એકલું “જિમમાં મોકલવા” કરતાં આખા પરિવારની જીવનશૈલી બદલવી વધુ અસરકારક બની શકે છે.

માતા-પિતા પોતે પણ:

  • સાથે ચાલે
  • પાર્કમાં રમે
  • સાયકલ ચલાવે
  • ઘરમાં ડાન્સ કરે
  • સ્વસ્થ ભોજન પસંદ કરે
  • સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડે

તો બાળક માટે તે વધુ સારો ઉદાહરણ બને છે.

અંતિમ સંદેશ

બાળપણનું મેદસ્વીપણું માત્ર દેખાવનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ બાળકના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો વિષય છે. બાળકને કઈ ઉંમરે જિમમાં મોકલવું તે કરતાં તેને કઈ રીતે સુરક્ષિત, આનંદદાયક અને ઉંમર પ્રમાણે શારીરિક રીતે સક્રિય બનાવવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

નાની ઉંમરે રમતો, દોડવું, સાયકલિંગ, સ્વિમિંગ અને બોડી-વેઇટ મૂવમેન્ટ્સથી શરૂઆત કરી શકાય છે. મોટા બાળકો અને કિશોરો માટે યોગ્ય દેખરેખ હેઠળ રેઝિસ્ટન્સ ટ્રેનિંગ પણ ઉપયોગી બની શકે છે.

બાળકનું વજન ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખવાને બદલે સ્વસ્થ વૃદ્ધિ, સારી ફિટનેસ, મજબૂત શરીર અને સક્રિય જીવનશૈલીને પ્રાથમિકતા આપો. જો બાળકનું વજન ઝડપથી વધી રહ્યું હોય અથવા કસરત દરમિયાન દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે અન્ય તકલીફ જણાય, તો બાળરોગ નિષ્ણાત અથવા યોગ્ય ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી સૌથી સુરક્ષિત રસ્તો છે.

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *